२५ मिनेटमै पूरा चार्ज हुने सोडियम ब्याट्रीको खानी ट्रक सडकमा

काठमाडौं । विद्युतीय सवारीका लागि लिथियम ब्याट्रीको विकल्प खोज्ने दौड चलिरहँदा चीनको एउटा खानीबाट नयाँ प्रयोग सुरु भएको छ । अत्यधिक भार बोकेर छोटो दूरीमा पटक–पटक ओहोरदोहोर गर्नुपर्ने खानी क्षेत्रमा सोडियम–आयन ब्याट्रीले कति काम गर्न सक्छ भन्ने वास्तविक परीक्षा अब सुरु हुन लागेको हो ।

चीनको ताङसान सानयौ खानीमा विश्वकै पहिलो पूर्ण विद्युतीय सोडियम–आयन ब्याट्रीयुक्त खानी ट्रक हस्तान्तरण गरिएको छ । भारी उपकरण निर्माता टोली हेभी इन्डस्ट्रिजको टिएलई १२० प्लेटफर्ममा बनाइएको उक्त ट्रकमा हाइना ब्याट्रीको ‘हाइशिङ’ शृङ्खलाको सोडियम–आयन ब्याट्री जडान गरिएको छ ।

यस ट्रकमा ६७६ किलोवाट–घण्टा क्षमताको ब्याट्री प्याक प्रयोग गरिएको छ । कम्पनीका अनुसार यसको सेल ऊर्जा घनत्व प्रतिकिलो १६५ वाट–घण्टा छ, जुन छोटो दूरीमा भारी सामग्री ओसारपसार गर्ने खानी सञ्चालनका लागि तयार पारिएको हो ।

ट्रकको अर्को विशेषता चार्जिङ समय हो । शून्यदेखि पूर्ण चार्ज हुन करिब २० देखि २५ मिनेट लाग्ने दाबी गरिएको छ । तीव्र चार्जिङको नियमित प्रयोगमै पनि ब्याट्रीले आठ हजारभन्दा बढी चार्ज चक्र धान्ने कम्पनीको भनाइ छ । यो अवधि खानी ट्रकको अनुमानित सञ्चालन आयुसँग नजिक रहेको बताइएको छ ।

सोडियम–आयन ब्याट्रीको मुख्य फाइदा चिसो मौसममा देखिने अपेक्षा गरिएको छ । अत्यधिक चिसोमा लिथियम–आयन ब्याट्रीको क्षमता घट्ने समस्या देखिने भए पनि सोडियम–आयन सेलमा त्यो प्रभाव कम हुने दाबी छ । त्यसैले उत्तरी चीनका खुला खानी क्षेत्रमा हिउँदमा पनि यसले स्थिर काम गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

डिजेलबाट चल्ने खानी ट्रकको सट्टा विद्युतीय मोडल प्रयोग हुँदा धुवाँ उत्सर्जन र आवाज दुवै घट्नेछन् । हस्तान्तरणपछि यो ट्रकलाई वास्तविक खानी सञ्चालनमै प्रयोग गरिनेछ । त्यस क्रममा भारी भार, निरन्तर चार्जिङ र फरक तापक्रममा प्राप्त हुने तथ्यांकका आधारमा आगामी संस्करण सुधार गर्ने योजना छ ।

तर, सोडियम–आयन ब्याट्रीलाई लिथियम–आयरन–फस्फेट ब्याट्रीको सीधा विकल्प मानिहाल्ने अवस्था भने देखिँदैन । यही टिएलई १२० ट्रकको लिथियम–आयरन–फस्फेट संस्करणमा गत वर्ष ८०१ किलोवाट–घण्टा ब्याट्री दिइएको थियो, जबकि नयाँ सोडियम–आयन संस्करणको क्षमता ६७६ किलोवाट–घण्टा मात्र छ । यसले सोडियम ब्याट्रीको ऊर्जा घनत्व अझै कम रहेको संकेत गर्छ ।

नेपालजस्तो पहाडी र चिसो भूगोल भएका बजारका लागि सोडियम–आयन ब्याट्री भविष्यमा चासोको विषय बन्न सक्छ । विशेषगरी खानी, निर्माण, ढुवानी र सार्वजनिक प्रयोजनका भारी सवारीमा यसको उपयोगिता देखिन सक्छ । तर यात्रुवाहक कारमा व्यापक प्रयोग हुनुअघि यसको ऊर्जा घनत्व, आकार र लागतमा थप सुधार आवश्यक देखिन्छ ।