१,००० किमि रेन्जतर्फ विद्युतीय ट्रक, नेपालमा चुनौती अब ब्याट्रीको कि पूर्वाधारको ?

काठमाडौं । एकपटक चार्ज गरेपछि १,००० किमिसम्म चल्ने विद्युतीय ट्रक र २५ मिनेटमै ८० प्रतिशतसम्म भरिने ब्याट्री आएपछि लामो दूरीको ढुवानी पनि सहज हुन्छ ? ब्याट्री प्रविधिमा भइरहेको विकासले विद्युतीय ट्रकको रेन्ज र चार्जिङ समयसम्बन्धी पुराना सीमा घटाउँदै छ । तर ट्रकको क्षमतामा आएको सुधार मात्रले ढुवानी प्रणाली विद्युतीय बन्ने निश्चित गर्दैन ।

विश्वको ठूलो ब्याट्री उत्पादकमध्येको क्याटलले जर्मनीमा आयोजित आईएए ट्रान्सपोर्टेसन २०२६ मा व्यावसायिक सवारीका लागि टेक्ट्रान्स–२ ब्याट्री प्लेटफर्म सार्वजनिक गरेको छ । कम्पनीका अनुसार यसको अधिकतम कन्फिगरेसनले १,००० किमिसम्म रेन्ज दिन सक्छ भने मेगावाटस्तरको फास्ट चार्जिङ प्रयोग गर्दा २५ मिनेटमा ८० प्रतिशतसम्म चार्ज गर्न सकिन्छ । यो कुनै स्वतन्त्र सडक परीक्षणको नतिजा नभई क्याटलले सार्वजनिक गरेको प्राविधिक दाबी हो ।

टेक्ट्रान्स–२ एउटै आकारको विशाल ब्याट्रीभन्दा पनि फरक आवश्यकताअनुसार प्याकको संख्या मिलाउन सकिने मोड्युलर प्लेटफर्म हो । छोटो दूरीमा सामान ओसार्ने ट्रकलाई अनावश्यक ठूलो ब्याट्री बोकाउनु पर्दैन भने लामो दूरीका लागि थप प्याक राख्न सकिन्छ । यसले चार्जिङ र ब्याट्री स्वापिङ दुवै प्रणाली समर्थन गर्ने तथा ई–एक्सल र सेन्ट्रल ड्राइभ संरचनामा प्रयोग गर्न सकिने क्याटलको भनाइ छ ।

ट्रकमा रेन्ज मात्र ठूलो हुनु पर्याप्त हुँदैन । ब्याट्री थपिँदै जाँदा गाडीको आफ्नै वजन बढ्छ र सामान बोक्न उपलब्ध क्षमता घट्न सक्छ । क्याटलले टेक्ट्रान्स–२ को ऊर्जा घनत्व प्रतिकिलो १७० वाट–आवर रहेको र समान ब्याट्री क्षमतामा प्रचलित प्रणालीभन्दा करिब ०.६ टन बढी भार बोक्न सहयोग पुग्ने दाबी गरेको छ । ऊर्जा घनत्व भनेको निश्चित वजनभित्र कति ऊर्जा राख्न सकिन्छ भन्ने मापन हो । व्यावसायिक सवारीमा यसको प्रत्यक्ष सम्बन्ध आम्दानीसँग हुन्छ, किनकि ट्रकको यात्राभन्दा उसले बोकेको उपयोगी भार महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

कम्पनीले ब्याट्री प्रणालीको राउन्ड–ट्रिप ऊर्जा दक्षता ९६ प्रतिशत रहेको जनाएको छ । यसको अर्थ चार्ज गर्दा ब्याट्रीमा पुगेको र पछि प्रयोगका लागि बाहिर निकालिएको ऊर्जाबीचको क्षति कम गर्ने दाबी हो; यसलाई पूरै ट्रकको सडक दक्षता भने मान्न मिल्दैन । गाडीले वास्तविक अवस्थामा कति दूरी दिन्छ भन्ने कुरा ट्रकको भार, गति, सडकको उकालो–ओरालो, मौसम, टायर र चालकको शैलीले पनि निर्धारण गर्छ ।

हेभी–ड्युटी संस्करणलाई १२ वर्ष वा १५ लाख किमिसम्म प्रयोग गर्दा ७० प्रतिशत क्षमता कायम रहने गरी डिजाइन गरिएको क्याटलले जनाएको छ । व्यावसायिक ट्रक दैनिक लामो दूरी चल्ने भएकाले ब्याट्रीको आयु, बीचमा हुने क्षमता क्षय र गाडीको रिसेल भ्यालु प्रारम्भिक रेन्जभन्दा कम महत्त्वका विषय होइनन् । तर यो पनि उत्पादकको डिजाइन लक्ष्य हो; विभिन्न मौसम, भार र चार्जिङ व्यवहारमा भएको दीर्घकालीन स्वतन्त्र परीक्षण अझै उपलब्ध छैन ।

क्याटलले भनेको २५ मिनेटको चार्जिङका लागि सामान्य सार्वजनिक डीसी चार्जर पर्याप्त हुँदैन; मेगावाटस्तरको विद्युत् आपूर्ति, उच्च क्षमताको ट्रान्सफर्मर, तरल पदार्थबाट चिस्याइने चार्जिङ केबल र ट्रक रोकेर चार्ज गर्न मिल्ने ठूलो स्थान आवश्यक पर्छ । नेपालले विद्युतीय भारी सवारी बढाउँदा धेरै ट्रकले एकै समयमा चार्ज गरे वितरण प्रणालीमा पर्न सक्ने मेगावाटस्तरको भारबारे अध्ययन गर्नुपर्ने विषय सरकारी ऊर्जा योजनामै उठाइएको छ ।

त्यसैले टेक्ट्रान्स–२ को सबैभन्दा ठूलो सन्देश १,००० किमिको आकर्षक संख्या मात्र होइन । ब्याट्रीको रेन्ज, आयु र चार्जिङ गति सुधारिँदै जाँदा विद्युतीय ट्रकको मुख्य अवरोध क्रमशः सडक छेउको ऊर्जा पूर्वाधार, रुटअनुसार चार्जिङ योजना र सञ्चालन अर्थशास्त्रतर्फ सर्दै छ । नेपालमा यस्तो ब्याट्री प्रयोग हुने ट्रक कहिले आउँछ भन्ने निश्चित छैन, तर भारी ईभी भित्रिनुअघि नै करिडोर, सबस्टेसन, चार्जिङ क्षमता र रातभर रोकिने ढुवानी केन्द्रको योजना बनाउनुपर्ने प्रश्न भने अहिले नै सुरु भइसकेको छ ।