तीन वर्षमै ईभीको मूल्य आधा किन हुन्छ ? चीनको तथ्यांकले उठाएको प्रश्न

काठमाडौं । ईभी किन्दा बिजुलीमा कति बचत हुन्छ भन्ने हिसाब सजिलै गरिन्छ । तर केही वर्ष चलाएर बेच्दा कति रकम फर्किन्छ भन्ने प्रश्नको उत्तर त्यति सजिलो छैन । चीनको सेप्टेम्बर २०२६ को तथ्यांकमा मूल्य बढी कायम राख्ने सूचीमै रहेका केही इलेक्ट्रिक गाडीको तीन वर्षपछिको मूल्य आधाभन्दा तल छ । यसलाई ब्याट्री कमजोर भएको संकेत मान्ने कि नयाँ गाडीबीचको प्रतिस्पर्धाले पुरानो गाडीको मूल्यमा पारेको दबाब ?

चाइना अटोमोबाइल डिलर्स एसोसिएसन र मूल्यांकन संस्था जिङझेङ्गुको तथ्यांक उद्धृत गरिएको सूचीमा टेस्ला मोडल थ्रीको तीन वर्षपछि कायम मूल्य ६१.४ प्रतिशत छ । बीवाईडी सिगलको ५०.५ प्रतिशत र एक्सपेङ जीसिक्सको ४६.४ प्रतिशत छ । मोडल थ्री र जीसिक्सबीचको अन्तर १५ प्रतिशत बिन्दु पुग्छ । अर्थात्, एउटै उमेरका ईभी भन्दैमा सबैको पुनर्बिक्री मूल्य उस्तै हुँदैन ।

चीनमा तीन वर्ष पुराना चयनित ईभीको मूल्य

यी चयनित मोडलको आँकडा हुन्, चीनका सबै ईभीको औसत होइनन् । अझ, मूल रिपोर्टले राम्रो अवस्थामा रहेका गाडीको व्यवसायीबाट उपभोक्तालाई बिक्री हुने मूल्य प्रयोग गरेको बताउँछ । त्यसैले यो दरलाई गाडीधनीले डिलरलाई बेच्दा हात पार्ने रकम ठान्न मिल्दैन । डिलरको खरिद प्रस्ताव र ग्राहकलाई बिक्री गर्ने मूल्य फरक हुन सक्छन् ।

मूल्यमा दबाब पर्ने एउटा बाटो नयाँ गाडीको मूल्य हो । उस्तै नयाँ गाडी सस्तोमा उपलब्ध हुन थालेपछि पुरानो गाडी बेच्ने व्यक्तिले पहिले आफूले तिरेको रकमकै आधारमा मूल्य अड्याउन कठिन हुन्छ । उदाहरणका लागि, कुनै नयाँ गाडीको मूल्य ५० लाखबाट ४० लाखमा झर्‍यो भने पुरानो गाडी खोज्ने ग्राहकले अहिलेको ४० लाखसँग तुलना गर्छ । यो बजारको सम्बन्ध बुझाउने काल्पनिक उदाहरण हो, नेपालको कुनै मोडलको वास्तविक कारोबार विवरण होइन ।

मोडल परिवर्तनले पनि तुलना बदल्न सक्छ । उही बजेटमा बढी रेन्ज, छिटो चार्जिङ वा थप सुविधा भएको नयाँ विकल्प आउँदा पुरानो संस्करणले मूल्यमा सम्झौता गर्नुपर्ने अवस्था बन्न सक्छ । चिनियाँ रिपोर्टले समेत मोडल परिवर्तन, मूल्य स्थिरता र प्रयोग भएका गाडीको कारोबारलाई पुनर्बिक्री मूल्य बुझ्ने आधार मानेको छ । तर उपलब्ध तालिकाले कुन मोडलको मूल्य कुन कारणले कति घट्यो भन्ने छुट्याउँदैन ।

त्यसैले गाडीको मूल्य आधा हुनु र ब्याट्रीको क्षमता आधा हुनु फरक कुरा हुन् । यो मूल्यांकन तालिका ब्याट्री परीक्षणको नतिजा होइन । यसबाट कुनै मोडलको ब्याट्री कमजोर छ, गाडी असुरक्षित छ वा बाँकी उपयोगी आयु सकियो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन । त्यस्तै, मूल्य बढी कायम रहेको आधारमा मात्रै कुनै गाडी प्राविधिक रूपमा उत्कृष्ट ठहरिँदैन ।

नेपालका लागि यहीँबाट उपयोगी प्रश्न सुरु हुन्छ । चिनियाँ बजारको प्रतिशत नेपाली मूल्यमा लगाएर तीन वर्षपछि गाडी यतिमा बिक्छ भन्न मिल्दैन । यहाँको नयाँ गाडीको वास्तविक बिक्री मूल्य, भेरियन्ट, उपलब्धता र पुरानो गाडी किन्ने ग्राहकको माग छुट्टै जाँच्नुपर्छ । नेपालमा कुन ईभीको मूल्य कति टिक्यो भन्ने दाबी गर्न विज्ञापनमा मागिएको रकमभन्दा सम्पन्न कारोबारको मूल्य चाहिन्छ ।

पुरानो ईभी किन्ने ग्राहकले पनि सुरुकै मूल्यबाट कति लाख सस्तियो भन्नेमा मात्र ध्यान दिनु पर्याप्त हुँदैन । अहिले उस्तै नयाँ गाडी कति पर्छ, ब्याट्रीको अवस्था के छ, दुर्घटना वा मर्मतको इतिहास कस्तो छ र बाँकी वारेन्टी नयाँ धनीलाई लागू हुन्छ कि हुँदैन भन्ने जाँच आवश्यक हुन्छ । नयाँ गाडी खरिद गर्दा दिइने भविष्यको पुनर्खरिद आश्वासनमा पनि रकम, अवधि र सर्त लिखित छन् कि छैनन् भन्ने हेर्नुपर्छ ।

ईभीको आर्थिक हिसाब चार्जिङ खर्चमै टुंगिँदैन । खरिद र पुनर्बिक्रीबीचको मूल्य अन्तरसमेत जोडेर स्वामित्व खर्च हेर्नुपर्छ । चीनको यो तथ्यांकले नेपाली ईभीको भविष्यको मूल्य बताउँदैन; यसले यहाँका विक्रेता र खरिदकर्तासामु अझ ठोस प्रश्न राख्छ—नयाँ गाडी बेच्दा बचतको हिसाब देखाइन्छ भने पुरानो गाडीको मूल्य निर्धारण गर्ने आधार कति पारदर्शी छ ?