बिक्रीमा विद्युतीय मोड, सडकमा पुरानै इन्धनको माग

काठमाडौं । विद्युतीय गाडीको बिक्री बढ्नु र सडकबाट इन्धन गाडी हट्नु फरक प्रक्रिया हुन् । नयाँ खरिदकर्ताले ईभी रोजे पनि पहिले किनिएका पेट्रोल–डिजेल गाडी वर्षौँसम्म चलिरहन सक्छन् । त्यसैले नयाँ बिक्रीको हिस्साले मात्रै यातायातको ऊर्जा मागमा आएको परिवर्तनको पूरा चित्र देखाउँदैन ।

डीएनभीको ऊर्जा संक्रमण प्रक्षेपण समेटिएको रोयटर्सको अक्टोबर १४ को विश्लेषणअनुसार चीनमा सन् २०५० सम्म विद्युतीय कारको संख्या ३६ करोड नाघ्न सक्छ । उत्तर अमेरिकामा सन् २०४० सम्म करिब ८ करोड ६० लाख पुग्ने अनुमान छ । युरोपमा इन्धन कार घट्ने प्रक्षेपण छ भने भारतीय उपमहाद्वीपमा तिनको संख्या सन् २०४० को दशकको अन्त्यसम्म बढ्न सक्छ । यी वार्षिक बिक्री नभई सञ्चालनमा रहने कारका अनुमानित संख्या हुन् ।  

यसको अर्थ एउटै बजारमा ईभी र इन्धन गाडी दुवै थपिन सक्छन् । उदाहरणका लागि, परिवारले पुरानो पेट्रोल कार बेचेर ईभी किन्दा उक्त पेट्रोल कार अर्को व्यक्तिले चलाउन सक्छ । पहिलो परिवारको इन्धन खर्च घटे पनि त्यो कारले गर्ने खपत समाप्त हुँदैन ।

त्यस्तै, पहिलोपटक कार किन्ने ग्राहक बढिरहेको बजारमा ईभीको बिक्रीसँगै इन्धन गाडीको कुल संख्या पनि बढ्न सक्छ । पुराना गाडी सञ्चालनबाट हट्नेभन्दा नयाँ इन्धन गाडी थपिने गति बढी भए सडकमा तिनको संख्या घट्दैन ।

नेपालका लागि यस विश्लेषणले उठाउने प्रश्न पनि यही हो—नयाँ ईभीले पुरानो इन्धन गाडी प्रतिस्थापन गरिरहेको छ कि परिवारको सवारी संख्या थपिरहेको छ ? यसको उत्तर खोज्न आयातसँगै सक्रिय दर्ता, सञ्चालनबाट हटाइएका गाडी र सवारीको प्रयोगसम्बन्धी तथ्याङ्क आवश्यक पर्छ ।

इन्धन माग बुझ्न संख्या मात्र पर्याप्त हुँदैन । थोरै चल्ने निजी कार र दैनिक लामो दूरी गुड्ने सार्वजनिक सवारीको खपत फरक हुन्छ । कुन प्रकारका सवारी विद्युतीय बन्दै छन् र तिनले कति दूरी गुड्छन् भन्ने आधारले इन्धन बचत तथा चार्जिङको माग आकलन गर्न मद्दत गर्छ ।

यी भविष्यका प्रक्षेपण हुन्, निश्चित नतिजा होइनन् । नेपालमा ईभी विस्तारको प्रभाव मूल्याङ्कन गर्दा बिक्रीको हिस्सासँगै समग्र सवारी संख्या र वास्तविक प्रयोग हेर्नुपर्ने हुन्छ ।