विश्वभर दुई करोड नाघ्यो विद्युतीय कार बिक्री

काठमाडौं । अमेरिकामा विद्युतीय कारको बिक्री घटेको समाचार पढ्दा विश्व बजारकै गति रोकिएको आभास हुन सक्छ । तर अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (आईईए) को तथ्यांकले फरक चित्र देखाउँछ । सन् २०२५ मा विश्वभर बिक्री भएका प्रत्येक चार नयाँ कारमध्ये करिब एउटा बाह्य स्रोतबाट चार्ज गर्न मिल्ने विद्युतीय कार थियो । यस्ता कारको बिक्री दुई करोड नाघ्यो, जुन अघिल्लो वर्षभन्दा करिब २० प्रतिशत बढी हो । यसमा पूर्ण विद्युतीय र प्लग–इन हाइब्रिड दुवै पर्छन् ।

‘ईभी सुस्तायो’ भन्ने कुरा कुन बजार र कुन अवधिको हो भनेर हेर्नुपर्छ । अमेरिकामा सन् २०२५ को अन्तिम तीन महिनामा विद्युतीय कारको बिक्री अघिल्लो वर्षको सोही अवधिभन्दा ४५ प्रतिशत घट्यो । वर्षभरको बिक्री पनि केही कम रह्यो । कर छुट समाप्तिलगायत नीतिगत परिवर्तनले त्यहाँको बजारलाई असर गरेको आईईएले जनाएको छ ।

उही वर्ष युरोपमा विद्युतीय कारको बिक्री ३० प्रतिशतभन्दा बढी बढेर करिब ४२ लाख पुग्यो । चीनमा वृद्धिदर पहिलेभन्दा कम भए पनि त्यहाँ बिक्री भएका नयाँ कारमध्ये झन्डै ५५ प्रतिशत विद्युतीय थिए । त्यसैले अमेरिकाको कमजोरी वास्तविक हो, तर त्यसलाई विश्वभरको अवस्थाका रूपमा प्रस्तुत गर्दा बढिरहेका बजार ओझेल पर्छन् ।

चीन, युरोप र अमेरिकाबाहिर पनि परिवर्तन देखिन्छ । यी तीन ठूला बजारबाहिर सन् २०२५ मा करिब २० लाख विद्युतीय कार बिक्री भए, जुन अघिल्लो वर्षभन्दा झन्डै ५० प्रतिशत बढी हो । आईईएका अनुसार चिनियाँ उत्पादनका तुलनात्मक रूपमा सस्ता मोडल उपलब्ध हुनु उदीयमान बजारको वृद्धिको एउटा प्रमुख कारण थियो । नेपालमा पनि चिनियाँ विद्युतीय कारको आयात बढेसँगै नयाँ कार बजारमा ईभीको हिस्सा तीव्र रूपमा उक्लिएको आईईएले उल्लेख गरेको छ ।

यहाँ नेपाल र विश्वको प्रतिशत सीधै तुलना गर्दा सावधानी चाहिन्छ । विश्वको ‘चारमध्ये एक’ तथ्यांक नयाँ कारको बिक्री हो र यसमा प्लग–इन हाइब्रिडसमेत जोडिएका छन् । नेपालका लागि चर्चामा रहने ८० प्रतिशतभन्दा माथिको आँकडा भने निश्चित अवधिमा आयात भएका यात्रुवाहक कारमा ईभीको हिस्सा हो । आयात, ग्राहकलाई भएको बिक्री र सडकमा चलिरहेका कुल कार एउटै मापन होइनन् ।

सन् २०२६ को चित्र पनि एकनासको छैन । आईईएको पछिल्लो अर्धवार्षिक समीक्षाअनुसार पहिलो त्रैमासिकमा विश्वव्यापी विद्युतीय कार बिक्री घटेको थियो, तर दोस्रो त्रैमासिकमा पुनः बढ्यो । पहिलो छ महिनामा विश्वभरको कुल कार बिक्री करिब पाँच प्रतिशत घट्दा विद्युतीय कारले नयाँ बिक्रीको करिब २४ प्रतिशत हिस्सा लिएका थिए । आईईएले अहिले सन् २०२६ को पूर्ण वर्षमा त्यो हिस्सा २९ प्रतिशत पुग्ने अनुमान गरेको छ । यो पूर्वानुमान हो, भइसकेको बिक्री होइन ।

नेपालका लागि सन्देश स्पष्ट छ: यहाँको तीव्र ईभी अपनाउने क्रम विश्वको विद्युतीकरणसँग जोडिएको छ, तर नेपाली बजारको गति आफ्नै कर नीति, उपलब्ध मोडल, मूल्य र चार्जिङ सुविधाले पनि तय गर्छ । विश्वव्यापी वृद्धि देखेर नेपालको दर सधैँ उस्तै रहने मान्न मिल्दैन । त्यसैगरी एउटा ठूलो देशमा बिक्री घट्दैमा विश्वभर ईभीबाट पछि हट्न थालियो भन्न पनि मिल्दैन ।