पुल जोगिए, पहुँचमार्ग बगे : मुस्ताङ–मनाङ सम्पर्कविहीन
काठमाडौं । पछिल्लो बाढीपहिरोमा ठूला पुलका मुख्य संरचना जोगिए पनि तिनलाई सडकसँग जोड्ने पहुँचमार्ग बगेपछि मुस्ताङ र मनाङसँगको सीधा सडक सम्पर्क टुटेको छ । दशैं यात्रा सुरु हुने बेला लमजुङ–मनाङ, म्याग्दी–मुस्ताङ र पर्वत–बागलुङ सडक अवरुद्ध हुँदा सरकारले चाडअघि सवारी चल्न सक्ने बनाउने लक्ष्य राखेको छ, तर क्षतिको प्रकृति सामान्य पहिरो पन्छाएर खुल्ने अवस्थाभन्दा गम्भीर देखिएको छ ।
सडक विभागका अनुसार पर्वतको
मालढुङ्गामा कालीगण्डकीको बाढीले पुलको पर्वततर्फ करिब १० मिटर पहुँचमार्ग बगाएको
छ । पोखरा–बागलुङ सडकको सहस्रधारा क्षेत्रमा करिब १५० मिटर सडक नै बगेको छ, जहाँ
पैदल हिँड्ने बाटोसमेत बाँकी छैन । बेनी–जोमसोम–कोरला सडकअन्तर्गत पोखरेबगर
क्षेत्रमा कालीगण्डकीमाथिको पक्की पुल सुरक्षित रहे पनि त्यसलाई जोड्ने
पहुँचमार्गमा क्षति पुगेपछि म्याग्दी र मुस्ताङबीचको यातायात रोकिएको छ ।
मुस्ताङतर्फको क्षति एउटा स्थानमा
सीमित छैन । बेनीदेखि जोमसोम हुँदै कोरला नाकासम्म दर्जनौँ स्थानमा पहिरो, नदी
कटान, लेदो र गेग्रानले सडक प्रभावित बनाएको छ । रसुवागढी नाका जोड्ने सडक अवरुद्ध
भएपछि पछिल्लो समय कोरला मार्गबाट चिनियाँ सामान तथा विद्युतीय गाडी बोकेका
कन्टेनर भित्रिने क्रम बढेको थियो । यही समयमा मुस्ताङको सडक सम्पर्क टुट्दा
यात्रुसँगै सवारी आयात, ढुवानी, भन्सार जाँचपास र डेलिभरी तालिकामा समेत दबाब
पर्ने देखिएको छ ।
मनाङतर्फको अवस्था पनि उस्तै
गम्भीर छ । चामे क्षेत्रमा सवारी चलाउन प्रयोग गरिएका तीनवटा अस्थायी काठे पुल
बाढीले बगाएको छ । बगरछापमा करिब ६० मिटर सडक हराएको छ भने खोट्रोमा पहिरो गएको छ
। रामबजारमा नदी कटानले करिब ५० मिटर सडकको आधार कमजोर बनाएपछि लमजुङतर्फबाट त्यसभन्दा
अगाडि मनाङ जाने सवारी रोकिएका छन् । मौसम अनुकूल भए केही खण्ड एक–दुई दिनमा
अस्थायी रूपमा खुलाउन सकिने आयोजनाको अनुमान छ ।
सडक विभागले दशैंअघि प्रभावित
सडकमा कम्तीमा सवारी चल्न सक्ने अस्थायी पहुँच तयार गर्ने बताएको छ । मालढुङ्गामा
नदीको बहाव घटेपछि ग्याबियन राखेर अस्थायी बाटो बनाउने तयारी छ । तर एउटै
पहुँचमार्ग खुल्नु र सम्पूर्ण सडक नियमित यातायातयोग्य बन्नु फरक विषय हो । थप
वर्षा भए अस्थायी संरचना फेरि प्रभावित हुन सक्ने भएकाले सडक सञ्चालनको समय मौसम र
नदीको सतहमा निर्भर रहनेछ ।
यसपटकको बाढीले पुल निर्माणमा
प्रयोग हुँदै आएको जोखिम आकलनमाथि पनि प्रश्न उठाएको छ । सडक अधिकारीका अनुसार
धेरै पुल निश्चित अवधिमा आउन सक्ने ठूलो बाढीलाई आधार मानेर डिजाइन गरिएका थिए, तर
यस वर्ष केही स्थानमा पानीको सतह त्यस्तो अनुमानभन्दा माथि पुगेको छ । पुलको मुख्य
संरचना नबगे पनि पहुँचमार्ग जोगाउन नसक्दा पूरा सडक सञ्जाल बन्द हुने अवस्थाले
पुलसँगै नदी नियन्त्रण, तटबन्ध र पहुँचमार्गको डिजाइन पुनरवलोकन गर्नुपर्ने
आवश्यकता देखाएको छ ।
मुस्ताङ र मनाङको सडक सम्पर्क
विच्छेदलाई स्थानीय समस्यामा मात्र सीमित गर्न मिल्दैन । दशैंमा यी क्षेत्रमा
यात्रु तथा पर्यटकको चाप बढ्छ भने सडकमार्गबाट खाद्यान्न, इन्धन र दैनिक उपभोग्य
सामान आपूर्ति हुन्छ । मुस्ताङको हकमा कोरला नाका र चीनसँगको व्यापारसमेत यही
सडकमा निर्भर छ । सडक लामो समय अवरुद्ध भए यात्राको लागत, ढुवानी समय र स्थानीय
बजारको आपूर्तिमा प्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ ।
अब सरकारको परीक्षा दशैंअघि अस्थायी रूपमा गाडी चलाउनुमा मात्र सीमित हुने छैन । मालढुङ्गा, सहस्रधारा, पोखरेबगर र मनाङका क्षतिग्रस्त खण्डलाई अर्को ठूलो वर्षामा फेरि नबग्ने गरी कसरी पुनर्निर्माण गरिन्छ भन्ने प्रश्न बाँकी छ । तत्काल यातायात खुलाउनु आवश्यक छ, तर पहुँचमार्ग र नदी किनारका कमजोर सडकलाई पुरानै स्वरूपमा जोडेर मात्र हिमाली जिल्लाको सडक सुरक्षा सुनिश्चित हुने अवस्था देखिँदैन ।
