पुल बग्छ, यात्रा रोकिन्छ : हाम्रो विकल्प कहाँ छ ?
काठमाडौं । एउटा पुल बग्दा दुई किनारबीचको सम्पर्क मात्र टुट्दैन । यात्रु रोकिन्छन्, सामान बोकेका गाडी अड्किन्छन् र बिरामीलाई अस्पताल पुर्याउने बाटोसमेत कठिन हुन्छ । त्यसैले बारम्बारको बाढीपछि उठ्ने प्रश्न क्षतिग्रस्त संरचना कहिले बन्छ भन्ने मात्र होइन, त्यो नबन्दासम्म आवागमन कसरी चल्छ भन्ने पनि हो ।
बूढीगण्डकीको पछिल्लो बाढीले पुल र
सडक सम्पर्कमा क्षति पुर्याएपछि प्राविधिक टोली बेलीब्रिजको सम्भाव्यता अध्ययनमा
खटिएको छ । यसअघि असोजको वर्षाले बीपी राजमार्ग, कालीगण्डकी करिडोर तथा
बेनी–जोमसोमलगायतका मार्गमा क्षति गरेको थियो । लगातारका घटनाले यातायात सञ्जालको
भरपर्दोपनमाथि प्रश्न उठाएका छन् ।
वैकल्पिक बाटोको मूल्य त्यहाँ
वास्तवमा कस्ता गाडी चल्न सक्छन् भन्नेले निर्धारण गर्छ । सानो गाडी गुड्ने सडकमा
यात्रुबाहक बस वा सामान बोकेको ट्रक चल्न नसक्न सक्छ । साँघुरो मोड, कमजोर पुल र
वर्षामा बिग्रिने खण्ड भए त्यो बाटोले मुख्य राजमार्गको भार धान्न सक्दैन । सडक
योजनामा विकल्पको नामसँगै त्यसको क्षमता पनि हेर्नुपर्छ ।
अर्को प्रश्न विकल्प कुन भूभागमा छ
भन्ने हो । मुख्य र वैकल्पिक दुवै सडक एउटै नदीको कटान वा उस्तै पहिरो जोखिममा परे
एउटै घटनाले दुवै बन्द गर्न सक्छ । फरक भूभाग हुँदै जाने मार्गको सम्भाव्यता
जाँच्नु त्यसैले आवश्यक हुन्छ । तर हरेक ठाउँमा नयाँ सडक नै उपयुक्त हुन्छ भन्ने
छैन; लागत, भूगर्भ र वातावरणीय असर हेरेर निर्णय गर्नुपर्छ ।
अस्थायी रूपमा सडक खुलाउनु तत्कालको
आवश्यकता हो । त्यससँगै सडकले कति भार धान्छ, कहाँ एकतर्फी चलाउनुपर्छ र थप वर्षा
भए कुन अवस्थामा यातायात रोक्ने भन्ने स्पष्ट हुनुपर्छ । यात्रुलाई ‘बाटो खुल्यो’
भन्ने सूचनासँगै सञ्चालनका सर्त पनि चाहिन्छ । यसले चालकलाई यात्रा तय गर्न र
जोखिमपूर्ण ठाउँमा अनावश्यक चाप घटाउन मद्दत गर्छ ।
आर्थिक क्षति पनि भत्किएको पुलको
मूल्यमा सीमित हुँदैन । घुमाउरो बाटोले इन्धन, ढुवानी समय र गाडीको सञ्चालन खर्च
बढाउन सक्छ । अटो व्यवसायमा यसको असर नयाँ गाडीको डेलिभरीदेखि यान्त्रिक भागको
आपूर्तिसम्म पर्न सक्छ । यस्ता अप्रत्यक्ष खर्चको वास्तविक परिमाण बुझ्न
ढुवानीकर्ता, व्यवसायी र यात्रुको अनुभवसमेत संकलन गर्नुपर्छ ।
तत्कालको तयारीमा बेलीब्रिजका
सामग्री, प्राविधिक टोली, उपकरण र तिनलाई घटनास्थल पुर्याउने व्यवस्था जोडिन्छन्
। दीर्घकालीन पुनर्निर्माणमा भने पुलको स्थान, नदी कटान, गेग्रानको बहाव र पुलसम्म
पुग्ने सडकको सुरक्षा सँगै हेर्नुपर्छ ।
हरेक विपद् रोक्न सम्भव नहुन सक्छ ।
तर एउटा संरचना गुम्दा पूरै क्षेत्रको यात्रा र आपूर्ति कति समय रोकिन्छ भन्ने
घटाउन तयारी गर्न सकिन्छ । पुनर्निर्माणको सफलता नयाँ पुल बनेको दिनसँगै अर्को
संकटमा आवागमन कति निरन्तर रहन्छ भन्नेबाट पनि मापन हुनुपर्छ ।
