इरान–अमेरिका सम्झौताले बदलियो विश्व ऊर्जा बजारको दिशा, कच्चा तेलको मूल्य ओरालोमा

काठमाडौं । विश्व ऊर्जा बजारलाई लामो समयदेखि दबाबमा राख्दै आएको इरान–अमेरिका तनाव अन्त्यतर्फ उन्मुख भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय कच्चा तेल बजारमा उल्लेखनीय गिरावट आएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग युद्ध अन्त्य गर्ने ऐतिहासिक सहमति भएको र इरानमाथिको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हटाइने घोषणा गरेसँगै विश्व बजारले सकारात्मक प्रतिक्रिया दिएको हो ।
सम्झौतापछि ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य करिब ३.९ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल ८४ अमेरिकी डलरको आसपास पुगेको छ भने अमेरिकी डब्लुटिआई कच्चा तेलको मूल्य ४.८ प्रतिशतले घटेर करिब ८१ अमेरिकी डलर प्रतिब्यारेलमा झरेको अन्तर्राष्ट्रिय बजार विश्लेषणले देखाएको छ । यदि यही स्तर कायम रह्यो भने यो गत मार्चको सुरुआतयताकै सबैभन्दा न्यून मूल्य हुनेछ ।
युद्धका कारण विगत केही महिनादेखि तेल आपूर्ति अवरुद्ध हुने चिन्ताले बजारमा मूल्य निरन्तर उकालो लागेको थियो । तर, शान्ति वार्ताले गति लिएसँगै लगानीकर्ताको मनोबल बढेको र आपूर्ति सहज हुने अपेक्षाले मूल्यमा तीव्र गिरावट आएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।

हर्मोज जलमार्ग खुल्ने संकेतले बढायो आशा
विश्वको सबैभन्दा संवेदनशील ऊर्जा आपूर्ति मार्ग मानिने स्ट्रेट अफ हर्मोज पुनः निर्बाध सञ्चालन गर्ने तयारीले पनि बजारलाई थप उत्साहित बनाएको छ ।  विश्वमा समुद्री मार्गबाट हुने कच्चा तेल ढुवानीको ठूलो हिस्सा यही जलमार्ग हुँदै हुने भएकाले यसको सञ्चालन सामान्य बन्नु विश्व अर्थतन्त्रका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ ।
यद्यपि, युद्धका क्रममा बिछ्याइएका समुद्री माइन हटाउने, जहाजको सुरक्षित आवतजावत सुनिश्चित गर्ने तथा सुरक्षा व्यवस्था पुनःस्थापना गर्ने काम पूरा हुन अझै समय लाग्ने अनुमान गरिएको छ ।

उत्पादन सामान्य हुन अझै चुनौती
बजारमा तत्काल सकारात्मक प्रभाव देखिए पनि मध्यपूर्वका धेरै तेल उत्पादन केन्द्र र पूर्वाधार युद्धका कारण प्रभावित भएका छन् । बन्द रहेका तेलकुवा पुनः सञ्चालनमा ल्याउन, क्षतिग्रस्त ऊर्जा संरचनाको मर्मत गर्न तथा उत्पादनलाई युद्धअघिकै स्तरमा फर्काउन हप्तौँदेखि महिनौँसम्म लाग्न सक्ने ऊर्जा विज्ञहरूको अनुमान छ ।
यसका साथै विभिन्न देशले युद्धका बेला प्रयोग गरेका आपत्कालीन पेट्रोलियम मौज्दात पुनः भर्नुपर्ने भएकाले आगामी महिनाहरूमा तेलको माग फेरि बढ्न सक्ने सम्भावना पनि रहेको छ ।

मूल्य घटे पनि दीर्घकालीन स्थायित्वमा प्रश्न
इन्धन बजार विश्लेषकहरूका अनुसार हालको मूल्य गिरावट तत्कालीन सकारात्मक समाचारको प्रभाव भए पनि दीर्घकालीन रूपमा तेल सस्तो रहने निश्चित छैन । विश्वव्यापी औद्योगिक गतिविधि बढ्दै गएमा तथा रणनीतिक पेट्रोलियम भण्डारण पुनः भरिने क्रम सुरु भएपछि कच्चा तेलको मूल्य फेरि उकालो लाग्न सक्ने सम्भावना बलियो रहेको उनीहरूको आकलन छ ।

सेयर बजारमा पनि सकारात्मक प्रभाव
युद्ध अन्त्यको संकेतले ऊर्जा बजार मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय बजारमा पनि सकारात्मक प्रभाव पारेको छ । अमेरिकी सेयर बजारका फ्युचर्स सूचकहरूमा उल्लेखनीय सुधार देखिएको छ । डाउ फ्युचर्स करिब ०.६ प्रतिशतले बढेको छ भने एस एन्ड पी ५०० र नास्डाक फ्युचर्स दुवैमा ०.७ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि देखिएको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार यदि शान्ति सम्झौता औपचारिक रूपमा कार्यान्वयन भयो र मध्यपूर्वबाट ऊर्जा आपूर्ति पूर्ण रूपमा सामान्य बन्न सफल भयो भने विश्व अर्थतन्त्रमा मुद्रास्फीति नियन्त्रण, ढुवानी लागत घट्ने तथा ऊर्जा क्षेत्रमा लगानी बढ्ने सम्भावना अझ बलियो बन्नेछ ।