पुरानो ईभीको ब्याट्री कति राम्रो ? किलोमिटरले मात्रै दिँदैन उत्तर

काठमाडौं । पुरानो ईभी हेर्दा ग्राहकले प्रायः सोध्ने प्रश्न हो—कति किलोमिटर चलेको छ ? त्यसपछि आउँछ ब्याट्रीको चिन्ता । कम चलेको गाडीको ब्याट्री राम्रो र धेरै चलेको गाडीको कमजोर होला भन्ने बुझाइ स्वाभाविक छ । तर ब्याट्रीको अवस्था ओडोमिटरले मात्रै बताउँदैन । नेपालमा प्रयोग भएको ईभी किन्न वा आफ्नो गाडी बेच्न खोज्नेका लागि यही फरक बुझ्नु आवश्यक छ । गाडीको उमेर र दूरीसँगै त्यसको ब्याट्रीले अहिले कति ऊर्जा सञ्चित गर्न सक्छ भन्ने तथ्य पनि मूल्याङ्कनको आधार बन्नुपर्छ ।

अस्ट्रियाको ब्याट्री परीक्षण कम्पनी एभिलूले गत सेप्टेम्बरमा सार्वजनिक गरेको विवरणले यो प्रश्नलाई थप बल दिएको छ । कम्पनीले सन् २०२२ देखि २०२६ सम्मका पाँच लाखभन्दा बढी फ्ल्यास परीक्षणको नतिजाबाट २० लोकप्रिय ईभी मोडलको ब्याट्री अवस्था विश्लेषण गरेको जनाएको छ । यो पाँच लाख छुट्टाछुट्टै गाडी परीक्षण गरिएको भन्ने तथ्य होइन । विश्लेषणमा ५० हजार, एक लाख र एक लाख ५० हजार किलोमिटरको दूरीमा ब्याट्री स्वास्थ्य तुलना गरिएको छ । कम्पनीको मुख्य निष्कर्ष छ—एउटै मोडल र उस्तै दूरी चलेका गाडीबीच पनि ब्याट्रीको अवस्था उल्लेख्य फरक हुन सक्छ ।

ब्याट्री स्वास्थ्यलाई प्राविधिक भाषामा ‘स्टेट अफ हेल्थ’ अर्थात् एसओएच भनिन्छ । यसको क्षमता जनाउने मापनले नयाँ अवस्थाको तुलनामा अहिले कति ऊर्जा सञ्चित गर्न सकिन्छ भन्ने बुझाउँछ । उदाहरणका लागि, नयाँ हुँदा प्रयोगयोग्य क्षमता ६० किलोवाट आवर रहेको ब्याट्रीमा ९० प्रतिशत एसओएच छ भने समान मापन आधारमा करिब ५४ किलोवाट आवर क्षमता बाँकी रहेको अर्थ लाग्छ । यसको अर्थ गाडी काम नलाग्ने भयो भन्ने होइन । तर बाँकी क्षमता र ग्राहकको दैनिक यात्राको आवश्यकता मेल खान्छ कि खाँदैन भन्ने प्रश्न चाहिँ उठ्छ ।

एसओएचलाई वास्तविक रेन्जसँग ठ्याक्कै बराबर मान्न पनि मिल्दैन । ब्याट्रीमा ऊर्जा कति अटाउँछ भन्ने एउटा पक्ष हो; गाडीले त्यो ऊर्जा कति खर्च गर्छ भन्ने अर्को । काठमाडौंको दैनिक आवतजावत र यात्रुसहितको लामो उकालो यात्रामा एउटै गाडीको ऊर्जा खपत फरक हुन्छ । गति, तापक्रम, एयर कन्डिसन र टायरको अवस्थाले पनि असर पार्छन् । त्यसैले विज्ञापनमा देखिएको रेन्ज वा पूर्ण चार्जपछि स्क्रिनमा आएको अनुमानित दूरीलाई मात्र ब्याट्री राम्रो भएको प्रमाण मान्नु पर्याप्त हुँदैन ।

एभिलूको विवरणमा ब्याट्रीका फरक आकार भएका भेरियन्टलाई एउटै मोडलअन्तर्गत समेटिएको छ । त्यसैले एउटै मोडलभित्र देखिएको सम्पूर्ण अन्तरलाई चालकको चार्जिङ बानी वा लापरबाहीको परिणाम भन्न मिल्दैन । परीक्षणमा समेटिएका ब्याट्रीको आकार, गाडीको उमेर र प्रयोगको वातावरण पनि सँगै हेर्नुपर्छ । अध्ययनले धेरै चलेका ईभीमा पनि उल्लेख्य क्षमता बाँकी रहन सक्ने देखाउँछ, तर कुनै मोडलको मध्यक नतिजाले बिक्रीमा राखिएको एउटा गाडीको अवस्था प्रमाणित गर्दैन । मध्यक भनेको नतिजालाई क्रमबद्ध गर्दा बीचमा पर्ने मान हो; सबै गाडी त्यही अवस्थामा छन् भन्ने होइन ।

परीक्षणको विधि बुझ्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ । एभिलूका अनुसार फ्ल्यास परीक्षणले गाडीको ओबीडी पोर्टबाट उपलब्ध विवरण लिएर आफ्नै सांख्यिकीय तथा विश्लेषणात्मक मोडलमार्फत ब्याट्री स्वास्थ्य निकाल्छ । कम्पनीले यो नतिजा परीक्षण गरिएको समयको अवस्थाको मूल्याङ्कन भएको र भविष्यको प्रदर्शनको भविष्यवाणी नभएको स्पष्ट पारेको छ । साथै, गाडीको डायग्नोस्टिक प्रणालीले जानकारी नदिने बाहिरी वा यान्त्रिक क्षति यस्तो परीक्षणबाट पत्ता नलाग्न सक्छ । त्यसैले राम्रो एसओएच देखिएको रिपोर्टलाई गाडीको सम्पूर्ण अवस्था राम्रो भएको प्रमाणका रूपमा बुझ्नु हुँदैन ।

नेपालका लागि यसको व्यावहारिक अर्थ बिक्रीअघि ब्याट्री जाँचलाई गाडीको समग्र निरीक्षणसँग जोड्नु हो । ग्राहकले सम्भव भएसम्म परीक्षणको मिति, विधि र निष्कर्ष खुलेको रिपोर्ट माग्न सक्छन् । त्यससँगै सर्भिस इतिहास, दुर्घटना वा पानी पसेको विवरण, ब्याट्री मर्मत वा प्रतिस्थापनको अभिलेख र बाँकी वारेन्टीका सर्त पनि हेर्नुपर्छ । विशेषगरी वारेन्टी अर्को धनीमा हस्तान्तरण हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा सम्बन्धित विक्रेता वा वितरकबाट लिखित रूपमा स्पष्ट गराउनु उपयोगी हुन्छ । नेपालको खराब सडकको सन्दर्भमा ब्याट्रीको तल्लो आवरणको भौतिक निरीक्षण पनि छुटाउनु हुँदैन ।

यस्तो अभ्यासले ग्राहकसँगै विक्रेतालाई पनि फाइदा दिन सक्छ । राम्रो अवस्थामा रहेको ब्याट्रीको प्रमाण प्रस्तुत गर्न सके ‘पुरानो ईभीको ब्याट्री कमजोर हुन्छ’ भन्ने सामान्य आशंकाका कारण मात्र मूल्य घटाउनुपर्ने दबाब कम हुन सक्छ । कमजोर अवस्था भेटिए ग्राहकले त्यसअनुसार मूल्य र सम्भावित खर्चको हिसाब गर्न पाउँछन् । यद्यपि ब्याट्री स्वास्थ्यले मात्रै पुनर्बिक्री मूल्य निर्धारण गर्दैन । नयाँ गाडीको मूल्य, सेवा र पार्टपुर्जाको पहुँच तथा समग्र अवस्थाले पनि भूमिका खेल्छन् । ब्याट्री रिपोर्टले मूल्यबारे छलफल गर्न थप ठोस आधार दिन्छ ।

उपलब्ध परीक्षणले ईभी केही वर्ष चल्दैमा ब्याट्री अनिवार्य रूपमा काम नलाग्ने हुन्छ भन्ने धारणालाई समर्थन गर्दैन । तर त्यसबाट सबै पुराना ईभी ढुक्कसँग किन्न सकिन्छ भन्ने निष्कर्ष पनि निस्कँदैन । नेपाली ग्राहकका लागि उपयोगी प्रश्न ‘यो मोडलको ब्याट्री कस्तो हुन्छ ?’ सँगै ‘किन्न लागेको यही गाडीको ब्याट्री अहिले कस्तो छ ?’ भन्ने हो । यसको उत्तर स्पष्ट हुँदा खरिद निर्णय पनि बढी भरपर्दो हुन्छ ।