धेरैपटक चार्ज गर्दा पनि क्षमता जोगाउने जिंक ब्याट्रीको अनुसन्धान
काठमाडौँ । चिनियाँ अनुसन्धानकर्ताले विकास गरेको जिंक–आयोडिन ब्याट्रीको सानो परीक्षण सेलले १० हजारभन्दा बढी चार्ज–डिस्चार्ज चक्रपछि पनि सुरुको ८९.३४ प्रतिशत क्षमता कायम राखेको छ । ब्याट्रीभित्रको रासायनिक पदार्थ अनावश्यक रूपमा सर्ने समस्या नियन्त्रण गरेर यो नतिजा हासिल गरिएको हो । यसले बारम्बार प्रयोग गर्दा क्षमता घट्ने समस्या कम गर्ने उपाय देखाएको छ ।
जिलिन विश्वविद्यालय र चाङचुन
इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड केमिस्ट्रीका अनुसन्धानकर्ताको अध्ययन पानीमा आधारित
इलेक्ट्रोलाइट प्रयोग गर्ने ब्याट्रीमा केन्द्रित छ । अध्ययन सन् २०२६ जुलाई ३० मा
‘साइन्स चाइना केमिस्ट्री’ मा प्रकाशित भएको थियो । यसको नतिजासम्बन्धी विवरण
साइन्स चाइना प्रेसले नोभेम्बर ३ मा सार्वजनिक गरेको हो ।
यहाँ क्षमता कायम रहनु भनेको
ब्याट्रीमा त्यसबेला कति प्रतिशत चार्ज छ भन्ने होइन । सुरुमा भण्डारण गर्न सक्ने
विद्युतीय चार्जमध्ये पटकपटक प्रयोगपछि कति भण्डारण गर्न सक्छ भन्ने हो । त्यसैले
करिब ९० प्रतिशत क्षमता बाँकी रहेको नतिजाले प्रयोगसँगै हुने क्षय कम भएको देखाउँछ
।
अनुसन्धानकर्ताले ब्याट्रीको धनात्मक
इलेक्ट्रोड अर्थात् क्याथोडमा सुधार गरेका हुन् । जिंक–आयोडिन ब्याट्रीमा चार्ज र
डिस्चार्ज हुँदा बन्ने केही आयोडिनयुक्त आयन इलेक्ट्रोलाइटमा सरेर अनावश्यक
प्रतिक्रिया गराउँछन् । ‘सटल इफेक्ट’ भनिने यही प्रक्रियाले ब्याट्रीको क्षमता
घटाउँछ । कार्बन नानोट्युबको सतहमा हाइड्रोक्सिल समूह थप्दा ती पदार्थलाई समातेर
राख्न र यो समस्या दबाउन सहयोग पुगेको अनुसन्धानको विवरणमा उल्लेख छ ।
तर सानो सेलमा प्राप्त लामो आयु र
ठूलो नमुनाको नतिजा अलग छन् । टोलीले बनाएको पाउच सेलमा १५० मिलिग्राम आयोडिन
प्रयोग गरिएको थियो । उक्त नमुनाले ३५० चार्ज–डिस्चार्ज चक्रपछि ९१.७ प्रतिशत
क्षमता कायम राख्यो ।
चार्ज चक्रको संख्यालाई वर्षमा बदल्दा
पनि यही भिन्नता सम्झनुपर्छ । प्रयोगशालामा लगातार चार्ज र डिस्चार्ज गरिएको
परीक्षणले प्रयोगसँग जोडिएको टिकाउपन देखाउँछ । दैनिक प्रयोग, लामो समय पार्किङ र
बदलिँदो वातावरणमा बित्ने वर्षसँग त्यसलाई सीधै बराबर राख्न मिल्दैन । ‘१० हजार
चक्र’ लाई दैनिक एकपटक चार्ज गर्ने हिसाबले भाग गरेर गाडीको निश्चित आयु घोषणा
गर्नु उचित हुँदैन ।
ईभीका लागि यस अनुसन्धानको उपयोगी
पक्ष ब्याट्रीभित्र क्षमता घटाउने एउटा प्रक्रियालाई नियन्त्रण गर्ने तरिका हो ।
उपलब्ध विवरणले कुनै गाडीको ब्याट्री प्याक, सडक परीक्षण वा व्यावसायिक उत्पादनको
नतिजा प्रस्तुत गरेको छैन । त्यसैले यसै आधारमा ईभीको मूल्य घट्ने, रेन्ज बढ्ने वा
हालको ब्याट्री तत्काल विस्थापित हुने निष्कर्ष निस्कँदैन ।
गाडीमा प्रयोगको मूल्याङ्कन गर्न
सेलको लामो आयुसँगै निश्चित तौल र आकारमा कति ऊर्जा अट्छ, आवश्यक पावर कति दिन
सक्छ र ठूलो परिमाणमा बनाउँदा नतिजा कति स्थिर रहन्छ भन्ने विवरण चाहिन्छ ।
अहिलेको अध्ययनले क्याथोडको सतहमा गरिएको सुधारको प्रभाव देखाएको छ; गाडीका लागि
उपयोगिता निर्धारण गर्ने अर्को आधार ठूलो सेल र पूरा ब्याट्री प्रणालीको परीक्षण
हुनेछ ।
