चार्जिङ साइकल सकिँदा ब्याट्री सकिन्छ कि रेन्ज मात्र घट्छ ?

काठमाडौँ । ईभी किन्नुअघि ग्राहकले मूल्य, रेन्ज र चार्जिङ समयसँगै ब्याट्रीको आयुबारे पनि सोध्छन् । कतै २ हजार त कतै ५ हजार वा ६ हजार चार्जिङ साइकलको दाबी सुनिन्छ । यही सङ्ख्याले धेरैलाई झस्काउँछ—तोकिएको साइकल पूरा भएपछि लाखौँ रुपैयाँ पर्ने ब्याट्रीको आयु नै सकिने त होइन ?

वास्तवमा चार्जिङ साइकल ब्याट्री बिग्रिने निश्चित मिति होइन । यसले ब्याट्रीले आफ्नो सुरुवाती क्षमताको निश्चित हिस्सा कायम राख्दै कति पटक चार्ज र डिस्चार्ज सहन सक्छ भन्ने देखाउँछ । तोकिएको साइकल पूरा भएपछि ब्याट्री एक्कासि बन्द हुँदैन, तर समयसँगै यसको क्षमता र गाडीको रेन्ज घट्दै जान सक्छ ।

चार्जर जोड्दैमा एउटा साइकल पूरा हुँदैन

हरेकपटक चार्जर जोड्नु एउटा पूर्ण चार्जिङ साइकल होइन । ब्याट्रीको कुल क्षमताबराबर ऊर्जा प्रयोग भएपछि मात्र एउटा ‘इक्विभ्यालेन्ट फुल साइकल’ पूरा भएको मानिन्छ ।

मानौँ, चालकले पहिलो दिन ब्याट्रीको ४० प्रतिशत, दोस्रो दिन ३० प्रतिशत र तेस्रो दिन थप ३० प्रतिशत ऊर्जा प्रयोग गर्‍यो । तीन दिनमा प्रयोग भएको कुल ऊर्जा १०० प्रतिशत पुगेपछि करिब एउटा पूर्ण साइकलको हिसाब हुन्छ ।

यसको अर्थ दैनिक २० वा ३० प्रतिशत चार्ज थप्ने चालकले हरेक दिन एउटा साइकल खर्च गरिरहेको हुँदैन ।

सामान्यतः कति साइकल टिक्छ ब्याट्री ?

सबै ईभीको ब्याट्रीमा एउटै साइकल संख्या लागू हुँदैन । ब्याट्रीको केमेस्ट्री, सेलको गुणस्तर, थर्मल म्यानेजमेन्ट, चार्जिङ गति, मौसम र प्रयोग गर्ने तरिकाले यसको आयु निर्धारण गर्छ ।

सामान्य अनुमानमा एनएमसी र एनसीए ब्याट्रीले करिब १ हजारदेखि २ हजार पूर्ण साइकलसम्म राम्रो क्षमता कायम गर्न सक्छन् । एलएफपी ब्याट्रीमा सामान्यतः २ हजारदेखि ५ हजार साइकलसम्मको दाबी पाइन्छ । नयाँ पुस्ताका केही एलएफपी सेलमा ५ हजारदेखि ६ हजार वा त्योभन्दा बढी साइकलको दाबीसमेत गरिएको छ ।

तर साइकलको सङ्ख्या मात्रै हेरेर ब्याट्रीको आयु तय गर्न मिल्दैन । परीक्षण कति तापक्रममा गरिएको हो, कति गतिमा चार्ज गरिएको हो र अन्तिम साइकलपछि कति प्रतिशत क्षमता बाँकी रहन्छ भन्ने विषय उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

सेल उत्पादकले प्रयोगशालामा गरेको परीक्षण र गाडीमा जडान भएको सम्पूर्ण ब्याट्री प्याकको वास्तविक आयु पनि एउटै नहुन सक्छ ।

साइकल पूरा भएपछि के हुन्छ ?

धेरै ब्याट्रीको साइकल आयु सुरुवाती क्षमताको ७० देखि ८० प्रतिशत बाँकी रहने अवस्थासम्म गणना गरिन्छ । त्यसपछि ब्याट्री मृत हुँदैन, केवल पहिलेको तुलनामा कम ऊर्जा भण्डारण गर्छ ।

उदाहरणका लागि नयाँ अवस्थामा वास्तविक ४०० किलोमिटर रेन्ज दिने गाडीको ब्याट्री हेल्थ ८० प्रतिशतमा झरेपछि उस्तै अवस्थामा करिब ३२० किलोमिटर रेन्ज दिन सक्छ । ब्याट्री हेल्थ ७० प्रतिशत भए सैद्धान्तिक रेन्ज करिब २८० किलोमिटरमा झर्न सक्छ ।

त्यस्तो गाडी अझै चलाउन सकिन्छ । फरक यति हो—पहिलेको तुलनामा छिटोछिटो चार्ज गर्नुपर्छ ।

अमेरिकी ऊर्जा विभागअन्तर्गतको अल्टरनेटिभ फ्युल्स डेटा सेन्टरले पनि गाडीमा प्रयोगको अन्तिम चरणमा पुगेको मानिने ब्याट्रीमा सुरुवाती क्षमताको करिब ७० प्रतिशत हिस्सा बाँकी रहन सक्ने जनाएको छ ।

साइकललाई किलोमिटरमा बुझ्दा

एउटा ईभीले पूर्ण चार्जमा वास्तविक रूपमा ३५० किलोमिटर यात्रा गर्छ भन्ने मान्दा १ हजार साइकलले सैद्धान्तिक रूपमा करिब ३ लाख ५० हजार किलोमिटर जनाउँछ । त्यही हिसाबमा २ हजार साइकल करिब ७ लाख र ५ हजार साइकल करिब १७ लाख ५० हजार किलोमिटर बराबर हुन्छ ।

यद्यपि यो सामान्य गणित मात्र हो । रेन्ज क्रमशः घट्ने, मौसम र ड्राइभिङ शैली परिवर्तन हुने तथा गाडी नचलाइएको अवस्थामा पनि ब्याट्री पुरानो हुने भएकाले वास्तविक आयु फरक हुन सक्छ ।

दैनिक औसत ५० किलोमिटर चल्ने निजी गाडीले वर्षमा करिब १८ हजार किलोमिटर यात्रा गर्छ । यस्तो प्रयोगमा ग्राहकले ब्याट्रीको सम्पूर्ण साइकल छोटो समयमै सक्ने सम्भावना कम हुन्छ ।

नचलाए पनि पुरानो हुन्छ ब्याट्री

ब्याट्री चार्ज र डिस्चार्ज गर्दा मात्र क्षय हुँदैन । समयसँगै हुने प्राकृतिक रासायनिक परिवर्तनले नचलाइएको ब्याट्रीको क्षमता पनि घटाउँछ । यसलाई ‘क्यालेन्डर एजिङ’ भनिन्छ ।

यसकारण कम किलोमिटर चलेको पुरानो ईभीको ब्याट्री नयाँजस्तै हुन्छ भन्ने निश्चित हुँदैन । साइकल कम भए पनि उमेर, उच्च तापक्रम र लामो समयसम्म धेरै चार्जमा राखिएका कारण ब्याट्री हेल्थ घटेको हुन सक्छ ।

अमेरिकी ऊर्जा विभागले आधुनिक ईभी ब्याट्री मध्यम मौसममा करिब १२ देखि १५ वर्ष र अत्यधिक गर्मी वा चिसो वातावरणमा करिब ८ देखि १२ वर्ष टिक्न सक्ने अनुमान गरेको छ । वास्तविक आयु भने गाडी, ब्याट्री र प्रयोगअनुसार फरक हुन्छ ।

फास्ट चार्जिङ र १०० प्रतिशत चार्जको असर

बारम्बार उच्च क्षमताको डीसी फास्ट चार्जिङ गर्दा ब्याट्रीभित्र ताप बढ्न सक्छ । उपयुक्त थर्मल म्यानेजमेन्ट नभए यसले क्षयीकरणको गति बढाउन सक्छ । यद्यपि कहिलेकाहीँ फास्ट चार्जर प्रयोग गर्दैमा ब्याट्री तुरुन्त बिग्रिँदैन ।

आधुनिक गाडीको ब्याट्री म्यानेजमेन्ट सिस्टमले तापक्रम, भोल्टेज र चार्जिङ गति नियन्त्रण गर्छ । ब्याट्री धेरै तातो वा लगभग भरिएको अवस्थामा सिस्टमले चार्जिङ गति आफैँ घटाउन सक्छ ।

त्यस्तै, सबै ईभीमा एउटै चार्जिङ नियम लागू हुँदैन । केही एलएफपी ब्याट्रीलाई निश्चित अन्तरालमा १०० प्रतिशत चार्ज गर्न उत्पादकले सिफारिस गर्न सक्छन् । अन्य ब्याट्रीमा दैनिक प्रयोगका लागि ८० वा ९० प्रतिशतको सीमा उपयुक्त हुन सक्छ । त्यसैले सम्बन्धित गाडीको आधिकारिक निर्देशन पालना गर्नु राम्रो हुन्छ ।

वारेन्टी र साइकल आयु फरक कुरा

ब्याट्रीको चार्जिङ साइकल र कम्पनीले दिने वारेन्टी एउटै होइन । साइकलले सम्भावित प्राविधिक आयु जनाउँछ भने वारेन्टी निश्चित वर्ष, किलोमिटर र न्यूनतम ब्याट्री हेल्थसँग जोडिएको हुन्छ ।

धेरै कम्पनीले ब्याट्रीमा ८ वर्ष वा निश्चित किलोमिटरसम्म वारेन्टी दिन्छन् । तर ८ वर्षपछि ब्याट्री बिग्रिन्छ भन्ने यसको अर्थ होइन । त्यसैगरी वारेन्टी अवधिमा रेन्ज केही घट्दैमा कम्पनीले नयाँ ब्याट्री दिने निश्चित पनि हुँदैन ।

ग्राहकले वारेन्टी कति वर्षको छ भन्ने मात्र नभई कति प्रतिशतभन्दा तल ब्याट्री हेल्थ झरेमा मर्मत वा परिवर्तन पाइन्छ भन्ने सर्त पनि हेर्नुपर्छ ।

नेपाली ग्राहकले के सोध्ने ?

नेपालमा ईभी किन्दा साइकल सङ्ख्या मात्र सोधेर पुग्दैन । साइकल पूरा हुँदा कति प्रतिशत क्षमता बाँकी रहन्छ, नेपालमै ब्याट्री हेल्थ परीक्षण हुन्छ कि हुँदैन, मोड्युल छुट्टै मर्मत गर्न सकिन्छ कि पूरै प्याक फेर्नुपर्छ र वारेन्टीपछि लाग्ने खर्च कति हुन्छ भन्ने बुझ्नुपर्छ ।

पुरानो ईभी किन्दा ओडोमिटर र ड्यासबोर्डमा देखिने रेन्ज मात्रै पर्याप्त हुँदैन । ब्याट्री हेल्थ, सेलको अवस्था, चार्जिङ इतिहास, दुर्घटना वा पानी प्रवेशको विवरण र बाँकी वारेन्टी परीक्षण गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

चार्जिङ साइकल सकिँदैमा ब्याट्रीको जीवन सकिँदैन । मुख्य परिवर्तन यसको क्षमता र रेन्जमा देखिन्छ । त्यसैले ईभी ग्राहकले ‘कति साइकल?’ भन्दा पनि ‘त्यति साइकलपछि कति क्षमता बाँकी रहन्छ?’ भन्ने प्रश्न सोध्नु बढी उपयोगी हुन्छ ।