ईभीको सर्भिस सस्तो, दुर्घटना मर्मत किन महँगो ?

काठमाडौँ । पार्किङमा पर्खालसँग हल्का छोइएको बम्पर बाहिरबाट हेर्दा सामान्य देखिन सक्छ । कतै सानो दाग हुन्छ, कतै प्लास्टिक अलिकति भित्र धसिन्छ । तर आधुनिक गाडी वर्कसप पुगेपछि त्यही सामान्य क्षतिको मर्मत खर्चले धनीलाई झस्काउन सक्छ ।

यसको कारण बम्परको प्लास्टिक मात्र होइन । नयाँ गाडीमा बम्पर, ग्रिल, विन्डस्क्रिन र साइड मिररसमेत सुरक्षा प्रणालीका महत्त्वपूर्ण अंग बनिसकेका छन् । यिनमा राडार, क्यामेरा, अल्ट्रासोनिक सेन्सर, कन्ट्रोल मोड्युल, वायरिङ र संवेदनशील ब्राकेट जडान गरिएका हुन्छन् ।

बम्परभित्र लुकेका महँगा उपकरण

अगाडिको बम्पर वा ग्रिलपछाडि रहेको राडारले अर्को गाडीसँगको दूरी नाप्छ । क्यामेराले लेन, पैदलयात्री, ट्राफिक संकेत र अगाडिको अवरोध पहिचान गर्छ । अल्ट्रासोनिक सेन्सरले पार्किङ गर्दा नजिकको वस्तुबारे चालकलाई सचेत गराउँछ ।

यिनै सूचनाका आधारमा अटोमेटिक इमर्जेन्सी ब्रेकिङ, एडाप्टिभ क्रुज कन्ट्रोल, लेन किप असिस्ट र पार्किङ असिस्टले काम गर्छन् । पछाडिको बम्परमा ब्लाइन्ड स्पट राडार तथा रियर क्रस ट्राफिक अलर्टका सेन्सरसमेत हुन सक्छन् ।

ठक्करबाट सेन्सर नफुटे पनि त्यसलाई अड्याउने ब्राकेट बाङ्गिन सक्छ । बाहिरको बम्पर मिलाउँदा भित्रको उपकरण आफ्नो निर्धारित कोणबाट केही मिलिमिटर सरेको हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा प्रणाली सक्रिय देखिए पनि यसले दूरी वा वस्तुको स्थान गलत हिसाब गर्न सक्छ ।

बम्पर फेरेर मात्र किन पुग्दैन ?

दुर्घटनापछि सेन्सर, क्यामेरा वा त्यसको ब्राकेट चलाइएको छ भने धेरै गाडीमा क्यालिब्रेसन आवश्यक पर्छ । यो सेन्सरलाई निर्माताले तोकेको दिशा, उचाइ र कोणमा पुनः मिलाउने प्रक्रिया हो ।

स्टाटिक क्यालिब्रेसनमा समथर स्थानमा गाडी राखेर निश्चित दूरीमा विशेष टार्गेट बोर्ड राखिन्छ । डायनामिक क्यालिब्रेसनमा गाडीलाई तोकिएको गति र सडक अवस्थामा चलाएर प्रणालीलाई पुनः सेट गरिन्छ । केही मोडलमा दुवै प्रक्रिया गर्नुपर्छ ।

यसका लागि डायग्नोस्टिक स्क्यानर, क्यालिब्रेसन उपकरण, उपयुक्त कार्यस्थल र मोडलअनुसारको सफ्टवेयर चाहिन्छ । टायर प्रेसर, ह्विल अलाइनमेन्ट वा गाडीको उचाइ नमिले क्यालिब्रेसनसमेत गलत हुन सक्छ । त्यसैले पुरानै शैलीमा बम्पर तताएर मिलाउने र रङ लगाउने काम आधुनिक गाडीका लागि पर्याप्त हुँदैन ।

सेन्सर राखिएको भागमा बाक्लो पुट्टी, अनुपयुक्त धातुयुक्त रङ वा अतिरिक्त सुरक्षा बार प्रयोग गर्दा राडारको संकेत प्रभावित हुन सक्छ । नम्बर प्लेट वा अतिरिक्त बत्ती गलत स्थानमा राख्दा पनि सेन्सरको दृश्य क्षेत्र छेकिन सक्छ ।

अनुसन्धानले देखाएको खर्च

अमेरिकन अटोमोबाइल एसोसिएसनले सन् २०२३ का तीन लोकप्रिय गाडीमा गरेको अध्ययनअनुसार सामान्य अगाडिको ठक्करपछि एडाससँग सम्बन्धित पार्ट्स बदल्न र क्यालिब्रेसन गर्न औसत एक हजार ५४१ अमेरिकी डलर लागेको थियो । यो कुल मर्मत अनुमानको १३ दशमलव २ प्रतिशत हो ।

सामान्य पछाडिको ठक्करमा सेन्सरसम्बन्धी खर्च औसत ६८५ डलर अर्थात् कुल बिलको ४० दशमलव ९ प्रतिशत देखिएको थियो । क्यामेरायुक्त साइड मिरर फेर्दा एडास उपकरणले कुल खर्चको औसत ७० दशमलव ८ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको थियो ।

यो अमेरिकी बजारको तथ्याङ्क भएकाले नेपालको मूल्यसँग सीधा तुलना गर्न मिल्दैन । तर बडीमा देखिएको सामान्य क्षतिभन्दा सेन्सर, क्यामेरा र क्यालिब्रेसनले खर्च कति बढाउन सक्छ भन्ने यसले स्पष्ट पार्छ ।

सबै ईभीमा खर्च समान हुँदैन

यो समस्या सबै ईभीमा समान रूपमा लागू हुँदैन । सामान्य पार्किङ सेन्सर र रिभर्स क्यामेरा मात्र भएका इन्ट्री–लेभल ईभीमा बम्पर मर्मत तुलनात्मक रूपमा सस्तो हुन सक्छ । फ्रन्ट राडार, एडास क्यामेरा, ब्लाइन्ड स्पट सेन्सर र अराउन्ड भ्यु सिस्टम भएका मध्यम तथा प्रिमियम ईभीमा भने सामान्य ठक्करपछि पनि पार्ट्स र क्यालिब्रेसनको खर्च उल्लेख्य रूपमा बढ्न सक्छ । यद्यपि दुर्घटनाले ब्याट्री वा हाई भोल्टेज सिस्टम प्रभावित गरेको आशङ्का भए मूल्य र वर्ग जेसुकै भए पनि प्रशिक्षित टेक्निसियनबाट सुरक्षा जाँच गराउनुपर्छ ।

के यो समस्या ईभीमा मात्र हुन्छ ?

सेन्सरयुक्त बम्परको समस्या ईभीमा मात्र सीमित छैन । एडास जडित पेट्रोल, डिजेल र हाइब्रिड गाडीमा पनि यस्तै खर्च आउन सक्छ । तर ईभीमा हाई भोल्टेज ब्याट्री, इन्भर्टर, मोटर र इलेक्ट्रिकल सिस्टम हुने भएकाले दुर्घटनापछिको इन्स्पेक्सन थप संवेदनशील हुन्छ ।

काम सुरु गर्नुअघि हाई भोल्टेज सिस्टम सुरक्षित रूपमा अलग गर्नुपर्ने हुन सक्छ । गाडीको तल्लो भागमा ठक्कर लागेको छ भने ब्याट्री प्याकको आवरण, कुलेन्ट लाइन र भित्री सेलमा क्षति पुगे–नपुगेको परीक्षण गर्नुपर्छ । यसका लागि प्रशिक्षित टेक्निसियन, इन्सुलेटेड औजार र विशेष सुरक्षा प्रक्रिया चाहिन्छ ।

बेलायतको थ्याचम रिसर्चले सार्वजनिक गरेको अध्ययनमा ब्याट्री इलेक्ट्रिक गाडीका दुर्घटना दाबी समान प्रकृतिका परम्परागत गाडीभन्दा करिब २५ दशमलव ५ प्रतिशत महँगा र मर्मत अवधि करिब १४ प्रतिशत लामो देखिएको थियो ।

नेपालमा टेक्निसियन अभाव कति गम्भीर ?

नेपालमा उपलब्ध ईभी–प्रमाणित टेक्निसियनको एकीकृत आधिकारिक सङ्ख्या सार्वजनिक भएको छैन । तर बिक्रीको गति र ब्रान्डको सङ्ख्या बढेअनुसार स्वतन्त्र वर्कसपको डायग्नोस्टिक क्षमता, क्यालिब्रेसन उपकरण र हाई भोल्टेजसम्बन्धी अनुभव विस्तार हुन सकेको छैन ।

जटिल मर्मत अझै आधिकारिक सर्भिस सेन्टरमा केन्द्रित छ । काठमाडौं बाहिर आवश्यक उपकरण नभए गाडी अर्को सहर पठाउनुपर्ने हुन सक्छ । नयाँ वा कम बिक्री भएको मोडलको स्पेयर पार्ट्स विदेशबाट मगाउनुपर्दा मर्मत समय थप लम्बिन्छ ।

प्राविधिक शिक्षा तथा व्यावसायिक तालिम परिषद्ले ३९० घण्टाको इलेक्ट्रिक भेहिकल टेक्निसियन र एक हजार ६९६ घण्टाको प्रोफेसनल इलेक्ट्रिक भेहिकल टेक्निसियन पाठ्यक्रम समावेश गरेको छ । अब तालिमलाई वास्तविक गाडी, ब्याट्री, डायग्नोस्टिक उपकरण र उद्योगसँगको प्रयोगात्मक सहकार्यमा जोड्नु आवश्यक छ ।

दुर्घटनापछि ग्राहकले के जाँच्ने ?

सेन्सर रहेको भागमा ठक्कर लागेको छ भने मर्मतअघि र पछिको कम्प्युटर स्क्यान रिपोर्ट माग्नुपर्छ । कुन सेन्सर प्रभावित भयो, क्यालिब्रेसन गरियो कि गरिएन र ब्याट्री वा हाई भोल्टेज सिस्टमको इन्स्पेक्सन आवश्यक थियो कि थिएन भन्ने जानकारी लिखित रूपमा लिनु उपयुक्त हुन्छ ।

बिमाले बम्पर र रङको खर्च मात्र नभई सेन्सर, ब्राकेट, डायग्नोस्टिक परीक्षण र क्यालिब्रेसन समेट्छ कि समेट्दैन भन्ने पनि पहिले नै बुझ्नुपर्छ । गाडी किन्दा मूल्य, रेन्ज र फिचरसँगै नजिकको सर्भिस सेन्टर, दुर्घटना मर्मत क्षमता तथा स्पेयर पार्ट्सको उपलब्धता हेर्नु झन् महत्त्वपूर्ण हुँदै गएको छ ।

ईभीको नियमित सर्भिस खर्च कम हुन सक्छ, तर त्यसको अर्थ दुर्घटना मर्मत पनि सस्तो हुन्छ भन्ने होइन । आधुनिक बम्पर अब प्लास्टिकको आवरण मात्र नभई गाडीको सुरक्षा प्रणालीको संवेदनशील केन्द्र हो । त्यसैले सानो ठक्करको ठूलो बिलबाट बच्ने उपाय सस्तो मर्मत खोज्नु होइन, सही परीक्षण र दक्ष टेक्निसियन रोज्नु हो ।