एउटै स्टार, फरक मापदण्ड — क्र्यास टेस्टको सत्य के हो ?

बीएनक्याप कि जीएनक्याप—गाडी किन्दा कुन रेटिङ हेर्ने ?

काठमाडौँ । सवारी साधन किन्दा स्टार रेटिङ हेर्ने चलन अहिले नेपाल र भारत दुवैतर्फ बढ्दो छ । तर ती स्टार दिने संस्था एकभन्दा बढी छन् — र सबैको रेटिङ एकअर्कासँग दाँज्न मिल्दैन । यही कुराले धेरै उपभोक्तालाई अन्योलमा पारेको छ ।

भारतमा हाल दुईवटा प्रमुख क्र्यास टेस्ट कार्यक्रम सक्रिय छन्—भारत एनक्याप र ग्लोबल एनक्याप । दुवैको उद्देश्य एउटै छ: गाडीको सुरक्षा मापन गर्ने । तर काम गर्ने तरिका र संरचनामा भने ठूलो फरक छ ।

भारत एनक्याप भारत सरकारको सडक परिवहन तथा राजमार्ग मन्त्रालयले सन् २०२३ को अक्टोबरमा लागू गरेको आधिकारिक राष्ट्रिय कार्यक्रम हो । यो मुख्यगरी भारतमा बिक्री हुने ३,५०० केजीसम्मका यात्रुवाहक सवारी साधनका लागि लागू हुन्छ, र परीक्षणको खर्च सामान्यतया निर्माता वा आयातकर्ताले नै बेहोर्छन् । अर्कोतर्फ ग्लोबल एनक्याप भने 'टुवार्ड्स जेरो फाउन्डेसन' अन्तर्गत सञ्चालित एक स्वतन्त्र अन्तर्राष्ट्रिय संस्था हो, जसले भारतसहित विश्वका उदीयमान बजारहरूमा बिक्री हुने गाडीको परीक्षण गर्छ ।

परीक्षण विधिका हिसाबले दुवै प्रणाली धेरैहद सम्म मिल्दाजुल्दा छन् । अगाडिको ठक्कर, साइडको ठक्कर, खम्बामा ठक्कर र बालबालिका सुरक्षा यी सबै परीक्षण दुवैमा गरिन्छ । इएससी र सिटबेल्ट रिमाइन्डरजस्ता सुरक्षा प्रविधिहरूको मूल्यांकन पनि दुवैले गर्छन् ।

भिन्नता मुख्यतः स्कोरिङमा देखिन्छ । वयस्क सुरक्षाका लागि भारत एनक्यापको अधिकतम अंक ३२ छ भने ग्लोबल एनक्यापको ३४ । बालबालिका सुरक्षाका लागि भने दुवैले ४९ अंक तोकेका छन् । प्रोटोकलको कुरा गर्दा, भारत एनक्याप 'एआईएस-१९७' मापदण्डमा आधारित छ, जुन सन् २०२२–२०२५ को ग्लोबल एनक्याप प्रोटोकलसँग मिल्दोजुल्दो छ । ग्लोबल एनक्यापको आफ्नै छुट्टै प्रोटोकल छ, जुन समय-समयमा परिमार्जन हुन्छ ।

यही कारण हो — दुई प्रणालीका स्टार रेटिङहरू सीधै तुलना गर्न मिल्दैन । एउटै गाडीको भारत एनक्यापको ५ स्टार र ग्लोबल एनक्यापको ५ स्टार एउटै कुरा होइन, किनभने परीक्षणको प्रोटोकल, स्कोरिङ विधि र परीक्षण गरिएको भेरियन्ट फरक हुन सक्छ ।

उपभोक्ताहरूका लागि महत्त्वपूर्ण कुरा एउटै छ — गाडी किन्दा कुन भेरियन्टको, कुन वर्षको परीक्षण हो, र त्यसमा कुन-कुन सुरक्षा उपकरणहरू स्ट्यान्डर्डमै आउँछन् भनी जाँच गर्नु जरुरी छ । धेरै स्टार पाएको गाडीले उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेको जनाउँछ, तर कुनै पनि रेटिङले वास्तविक दुर्घटनामा शतप्रतिशत सुरक्षाको ग्यारेन्टी दिँदैन ।