ईभी मात्रै होइन, सीएनजीले पनि खोस्यो पेट्रोलको ठूलो बजार

काठमाडौँ । दशकौँदेखि कार बजारको पहिलो रोजाइ बनेको पेट्रोलको वर्चस्वमा निर्णायक धक्का लागेको छ । ग्राहकको रोजाइ एउटै इन्धनमा सीमित नरही नयाँ विकल्पतर्फ फैलिन थालेपछि छिमेकी भारतको प्यासेन्जर भेहिकल बजारले पहिलोपटक फरक समीकरण देखाएको हो ।

अगस्ट २०२६ मा भारतमा बिक्री भएका प्यासेन्जर भेहिकलमध्ये सीएनजी, हाइब्रिड र इलेक्ट्रिक गाडीको संयुक्त हिस्सा ४२ प्रतिशत पुगेको छ । सोही अवधिमा पेट्रोल गाडीको हिस्सा ४१ प्रतिशतमा सीमित भएको छ । वैकल्पिक पावरट्रेनको संयुक्त बिक्रीले पेट्रोललाई उछिनेको यो पहिलो अवसर हो ।

एक वर्षअघि भारतीय बजारमा पेट्रोल गाडीको हिस्सा ४६ प्रतिशत थियो । पछिल्लो एक वर्षमै यसको हिस्सा पाँच प्रतिशत बिन्दुले घटेको छ । यसको सीधा लाभ सीएनजी र इलेक्ट्रिक गाडीले लिएका छन् ।

सीएनजीले दियो सबैभन्दा ठूलो धक्का

पेट्रोलको बजार हिस्सा घट्नुमा इलेक्ट्रिक गाडीको वृद्धि मात्रै जिम्मेवार छैन । अगस्टमा सीएनजी गाडीको हिस्सा २५ प्रतिशतको कीर्तिमानी तहमा पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यसको हिस्सा २१ प्रतिशत थियो ।

यसले भारतीय ग्राहक सञ्चालन खर्च घटाउने विकल्पतर्फ तीव्र रूपमा मोडिएको देखाउँछ । पेट्रोलको तुलनामा सीएनजीको प्रयोग किफायती हुने भएकाले विशेषगरी सहरी ग्राहक, ट्याक्सी सञ्चालक र धेरै दूरी गाडी चलाउनेहरू यसतर्फ आकर्षित भएका छन् ।

इक्विरस सेक्युरिटिजको रिपोर्टअनुसार ई–२० पेट्रोल प्रयोगसम्बन्धी ग्राहकको अन्योलले पनि सीएनजी, हाइब्रिड र ईभीतर्फको आकर्षण बढाउन सहयोग गरेको देखिन्छ । पेट्रोलमा २० प्रतिशत इथानोल मिसाउने व्यवस्थाले माइलेज, पर्फर्मेन्स र पुराना इन्जिनमा पार्न सक्ने प्रभावबारे प्रश्न उठेपछि केही ग्राहक वैकल्पिक पावरट्रेनतर्फ मोडिएका हुन् ।

इलेक्ट्रिक कार बिक्री ५२ प्रतिशत बढ्यो

अगस्टमा भारतमा करिब ३० हजार ७०० इलेक्ट्रिक प्यासेन्जर गाडी बिक्री भएका छन् । यो अघिल्लो वर्षको सोही महिनाभन्दा ५२ प्रतिशत बढी हो । कुल प्यासेन्जर भेहिकल बिक्रीमा इलेक्ट्रिक कारको हिस्सा ७.७ प्रतिशत पुगेको छ । अघिल्लो वर्ष यस्तो हिस्सा ५.९ प्रतिशत थियो ।

यसको अर्थ अगस्टमा भारतमा बिक्री भएका हरेक १३ वटा नयाँ प्यासेन्जर भेहिकलमध्ये करिब एउटा पूर्ण इलेक्ट्रिक थियो । यद्यपि जुलाईमा कायम भएको ८.१ प्रतिशत हिस्साको तुलनामा अगस्टको हिस्सा केही घटेको देखिन्छ ।

इलेक्ट्रिक सेग्मेन्टमा टाटा मोटर्स करिब ४३ प्रतिशत बजार हिस्सासहित पहिलो स्थानमा छ । महिन्द्रा एन्ड महिन्द्राले करिब २१ प्रतिशत र जेएसडब्ल्यू एमजी मोटरले करिब १५ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका छन् । इलेक्ट्रिक बजारमा नयाँ प्रवेश गरेको मारुती सुजुकीले समेत करिब पाँच प्रतिशत हिस्सा हासिल गरेको छ ।

टाटा र महिन्द्राको संयुक्त हिस्सा मात्रै करिब ६४ प्रतिशत पुग्नुले भारतको इलेक्ट्रिक कार बजारमा स्थानीय उत्पादकको पकड बलियो रहेको देखाउँछ । अर्कोतर्फ, नयाँ कम्पनी र मोडलको प्रवेशले आगामी दिनमा प्रतिस्पर्धा अझ बढ्ने संकेत गरेको छ ।

नेपालमा पनि पर्न सक्छ सीधा प्रभाव

भारतको पावरट्रेन रणनीतिमा आएको यो परिवर्तन नेपाली अटो बजारका लागि पनि महत्त्वपूर्ण छ । नेपालमा टाटा, महिन्द्रा, एमजी, मारुती सुजुकीलगायत भारतमा उत्पादन हुने ब्रान्डको उल्लेख्य उपस्थिति छ ।

भारतीय बजारमा इलेक्ट्रिक र हाइब्रिड गाडीको उत्पादन मात्रा बढ्दै जाँदा नयाँ मोडल विकास, स्पेयर पार्ट्स उपलब्धता र उत्पादन लागतमा सुधार आउन सक्छ । त्यसको प्रभाव नेपालमा उपलब्ध हुने मोडल र मूल्य प्रतिस्पर्धामा समेत देखिन सक्नेछ ।

नेपालमा सीएनजी प्यासेन्जर गाडीको बजार र आवश्यक पूर्वाधार लगभग नभए पनि भारतमा यसको तीव्र वृद्धि एउटा स्पष्ट उद्योग संकेत हो । कार निर्माता अब पेट्रोल इन्जिनमा मात्रै निर्भर नरही सीएनजी, हाइब्रिड र इलेक्ट्रिक पावरट्रेनलाई समानान्तर रूपमा विस्तार गर्न बाध्य हुँदै छन् ।

अगस्टको तथ्यांकले पेट्रोल गाडीको माग समाप्त भएको देखाउँदैन । तर लामो समयदेखि कायम यसको एकल वर्चस्व भने कमजोर भएको पुष्टि गर्छ । भारतबाट नेपाल आउने गाडीको ठूलो हिस्सा पेट्रोलमा आधारित रहेकाले अब त्यहाँ बदलिएको उत्पादन रणनीतिले नेपाली बजारमा समेत थप हाइब्रिड र इलेक्ट्रिक विकल्पको ढोका खोल्न सक्छ ।