अचानक ब्रेक नलाग्दा इन्जिन बन्द गर्ने कि नगर्ने ?
पहाडी घुम्ती होस् वा सहरको व्यस्त सडक, गुडिरहेको गाडीले चालकको आदेश मान्न छाड्यो भने केही सेकेन्डमै अवस्था नियन्त्रणबाहिर जान सक्छ । यस्तो बेला चालकको एउटा सही निर्णयले दुर्घटना टार्न सक्छ भने आत्तिएर चालिएको गलत कदमले जोखिम झन् बढाउन सक्छ ।
गाडीको ब्रेकले काम नगर्नु चालकका
लागि अत्यन्त डरलाग्दो अवस्था हो । विशेषगरी लामो ओरालो, साँघुरो सडक, तीव्र गति
वा सवारीको चाप धेरै भएको स्थानमा ब्रेक नलाग्दा सोच्ने समय निकै कम हुन्छ ।
त्यसैले यस्तो परिस्थिति आएपछि के गर्ने भन्ने जानकारी दुर्घटना हुनुअघि नै राख्नु
आवश्यक छ ।
ब्रेक पेडल असामान्य रूपमा नरम हुनु,
पेडल भुइँसम्म पुग्नु वा थिच्दा पनि अपेक्षित रूपमा गति नघट्नु ब्रेक सिस्टममा
समस्या आएको संकेत हुन सक्छ । यस्तो महसुस हुनेबित्तिकै एक्सिलरेटरबाट खुट्टा
हटाउनुपर्छ । दुवै हातले स्टेयरिङ समातेर गाडीलाई सिधा र नियन्त्रणमा राख्ने
प्रयास गर्नुपर्छ ।
त्यसपछि अगाडिको सडक, अन्य सवारी तथा
गाडी रोक्न सकिने सम्भावित सुरक्षित स्थानतर्फ ध्यान दिनुपर्छ । चालकले हाजार्ड
लाइट बाल्नुका साथै आवश्यकताअनुसार हर्न र हेडलाइट प्रयोग गरेर आसपासका चालकलाई
खतराको संकेत दिनुपर्छ । पछाडिका सवारीले अवस्था बुझ्न सके बाटो छाड्ने र दूरी
कायम गर्ने अवसर पाउँछन् ।
ब्रेक पेडल पटक–पटक थिच्नुहोस्
ब्रेक पेडल भुइँसम्म पुगेको छ भने
त्यसलाई छिटो–छिटो तीन वा चारपटक थिचेर दबाब बनाउने प्रयास गर्न सकिन्छ । ब्रेक
सिस्टममा केही हाइड्रोलिक प्रेसर बाँकी भए पेडल पम्प गर्दा ब्रेकले आंशिक रूपमा
काम गर्न सक्छ ।
अमेरिकाको रोड आइल्यान्ड डिभिजन अफ
मोटर भेहिकल्सले ब्रेक फेल हुँदा पेडल पम्प गर्ने, तल्लो गियरमा झार्ने र पार्किङ
ब्रेक प्रयोग गर्ने सुझाव दिएको छ । केहीपटक पम्प गरेपछि ब्रेकले दबाब समातेको वा
नसमातेको थाहा हुन सक्ने उल्लेख छ ।
तर ब्रेकले सामान्य अवस्थामा जस्तै
तत्काल काम गर्छ भन्ने भरोसामा बस्नु हुँदैन । पेडल पम्प गर्दै गाडीको गति घटाउने
अन्य उपाय पनि एकसाथ अपनाउनुपर्छ ।
गियर घटाएर इन्जिन ब्रेकिङ प्रयोग गर्नुहोस्
म्यानुअल गाडीमा गियर क्रमशः तल
झार्दै इन्जिन ब्रेकिङ प्रयोग गर्न सकिन्छ । पाँचौँ गियरबाट एकैपटक पहिलो गियरमा
झार्नु हुँदैन । यसो गर्दा इन्जिनको गति अस्वाभाविक रूपमा बढ्न सक्छ र गाडी
चिप्लिने वा नियन्त्रण गुम्ने जोखिम रहन्छ ।
सडकको अवस्था र गाडीको गतिअनुसार
चौथो, तेस्रो र दोस्रो गियर हुँदै तल झार्नुपर्छ । क्लच लामो समय थिचिराख्दा गाडी
स्वतन्त्र रूपमा गुड्न सक्ने भएकाले गियर लगाइसकेपछि क्लच छाडेर इन्जिन ब्रेकिङको
सहयोग लिनुपर्छ ।
अटोमेटिक गाडीमा म्यानुअल मोड, लो
गियर वा गियर घटाउने छुट्टै सुविधा भए त्यसको प्रयोग गर्न सकिन्छ । आधुनिक गाडीमा
प्याडल सिफ्टर वा गियर लिभरबाट क्रमशः गियर घटाउन मिल्न सक्छ ।
गुडिरहेको अवस्थामा गियरलाई अचानक
पार्क वा रिभर्समा राख्नु हुँदैन । यसले गियरबक्समा क्षति पुर्याउनुका साथै गाडी
असन्तुलित हुने जोखिम बढाउँछ ।
पार्किङ ब्रेक अचानक नलगाउनुहोस्
फुट ब्रेकले काम नगरेको अवस्थामा
पार्किङ ब्रेकले गाडीको गति घटाउन सहयोग गर्न सक्छ । तर मेकानिकल ह्यान्ड ब्रेकलाई
एकैपटक पूर्ण रूपमा तान्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ । पछाडिका पाङ्ग्रा लक भए गाडी
चिप्लिन, घुम्न वा सडकबाट बाहिर जान सक्छ ।
ह्यान्ड ब्रेकमा रिलिज बटन थिचेर
राख्दै बिस्तारै दबाब बढाउनुपर्छ । गाडी चिप्लिन थाले तुरुन्त दबाब कम गरेर
स्टेयरिङ नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ । जर्जिया डिपार्टमेन्ट अफ ड्राइभर सर्भिसेजको
चालक निर्देशिकाले पनि पार्किङ ब्रेक क्रमिक रूपमा प्रयोग गर्दै पाङ्ग्रा लक हुन
नदिने सुझाव दिएको छ ।
इलेक्ट्रोनिक पार्किङ ब्रेक भएका
गाडीमा आपत्कालीन प्रयोग विधि मोडलअनुसार फरक हुन सक्छ । धेरै आधुनिक गाडीमा
स्विचलाई लगातार तानेर राख्दा नियन्त्रित इमर्जेन्सी ब्रेकिङ सक्रिय हुन सक्छ । तर
सबै गाडीमा एउटै तरिकाले काम नगर्ने भएकाले आफ्नो गाडीको प्रयोग पुस्तिकामा उल्लेख
गरिएको विधि पहिले नै बुझेर राख्नु राम्रो हुन्छ ।
सुरक्षित निकास खोज्नुहोस्
गाडीको गति घटाउँदै सडकको सुरक्षित
किनारा, खुला ठाउँ वा उकालोतर्फ जाने बाटो खोज्नुपर्छ । पहाडी सडकमा इमर्जेन्सी
एस्केप र्याम्प उपलब्ध भए त्यसैलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । यस्ता र्याम्प गिट्टी,
बालुवा वा उकालो सतहको सहयोगमा नियन्त्रण गुमाएको गाडी रोक्न बनाइएका हुन्छन् ।
नेपालका पहाडी सडकमा सबै ठाउँमा
एस्केप र्याम्प उपलब्ध हुँदैनन् । त्यसैले चालकले अगाडिको सडक हेर्दै मानिस, घर,
भीड र अन्य सवारी नभएको सम्भव भएसम्म सुरक्षित स्थान रोज्नुपर्छ । तीव्र गतिमा
एक्कासि सडकछेउ मोड्ने वा अर्को सवारीसँग ठोक्काएर गाडी रोक्ने प्रयास गर्नु
हुँदैन ।
गाडी उकालोतर्फ लगाएर रोकिएको
अवस्थामा पुनः पछाडि नगुडोस् भन्नेमा पनि ध्यान दिनुपर्छ । पूर्ण रूपमा रोकिएपछि
पार्किङ ब्रेक लगाउने, तल्लो गियरमा राख्ने र सुरक्षित भए पाङ्ग्रामा रोक लगाउने
व्यवस्था गर्नुपर्छ ।
गुडिरहेको गाडीको इन्जिन बन्द नगर्नुहोस्
गाडी तीव्र गतिमा रहेको अवस्थामा
इन्जिन बन्द गर्नु वा चाबी निकाल्नु हुँदैन । इन्जिन बन्द भएपछि पावर स्टेयरिङ र
ब्रेक असिस्ट कमजोर वा निष्क्रिय हुन सक्छ । केही गाडीमा स्टेयरिङ लक हुने
जोखिमसमेत रहन सक्छ, जसले गाडी नियन्त्रण गर्न झन् कठिन बनाउँछ ।
ब्रेक फेल हुँदा सम्पूर्ण ध्यान
गाडीको गति घटाउने, दिशा नियन्त्रण गर्ने र सुरक्षित निकास खोज्ने काममा केन्द्रित
गर्नुपर्छ । गाडी सुरक्षित रूपमा रोकिएपछि मात्रै इन्जिन बन्द गर्नुपर्छ ।
गाडी रोकिएपछि फेरि नचलाउनुहोस्
गाडी कुनै तरिकाले रोकिएपछि समस्या
सामान्य भएको अनुमान गरेर पुनः चलाउनु हुँदैन । केही समयपछि ब्रेक पेडल कडा भएको
महसुस भए पनि भित्री समस्या समाधान भएको हुँदैन । ब्रेक फ्लुइड चुहिएको, ब्रेक
प्याड वा डिस्क अत्यधिक तातेको, ब्रेक लाइनमा समस्या आएको वा अर्को पार्ट
बिग्रिएको हुन सक्छ ।
गाडीलाई सुरक्षित स्थानमा राखेर
रोडसाइड असिस्टेन्स वा टेक्निसियनको सहयोग लिनुपर्छ । सम्भव भएसम्म गाडी टो गरेर
अधिकृत सर्भिस सेन्टर वा विश्वासिलो वर्कसपमा पुर्याउनुपर्छ । पूर्ण इन्स्पेक्सन
नगरी फेरि सडकमा निकाल्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ ।
ब्रेक फेल हुनुअघि देखिन सक्छन् संकेत
ब्रेक सिस्टम प्रायः कुनै संकेतबिनै
एकाएक बिग्रिन्छ भन्ने हुँदैन । ब्रेक लगाउँदा आवाज आउनु, पेडल पहिलेभन्दा नरम
हुनु, गाडी रोक्न लामो दूरी लाग्नु, स्टेयरिङ वा पेडलमा कम्पन आउनु र ब्रेक
लगाउँदा गाडी एकातिर तानिनु सम्भावित खराबीका संकेत हुन् ।
ड्यासबोर्डमा ब्रेक वा एन्टिलक
ब्रेकिङ सिस्टमको चेतावनी बत्ती बल्दा पनि बेवास्ता गर्नु हुँदैन । बेलायतको
सरकारी चालक मार्गदर्शनले ब्रेक पेडल स्पन्जी वा खुकुलो महसुस हुनु र ब्रेक
लगाउँदा गाडी एकातिर तानिनुलाई जाँच आवश्यक पर्ने संकेतका रूपमा उल्लेख गरेको छ ।
नेपालका धेरै पहाडी सडकमा चालकले गति
नियन्त्रण गर्न लगातार फुट ब्रेक प्रयोग गर्ने गरेको पाइन्छ । लामो ओरालोमा लगातार
ब्रेक थिच्दा ब्रेक अत्यधिक तातेर प्रभाव घट्न सक्छ । यस्तो अवस्थालाई ब्रेक फेड
भनिन्छ । त्यसैले ओरालोमा तल्लो गियर र इन्जिन ब्रेकिङ प्रयोग गर्दै ब्रेकलाई
आवश्यकताअनुसार मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ ।
नियमित सर्भिसिङका क्रममा ब्रेक
प्याड, डिस्क, ड्रम, ब्रेक फ्लुइड, ब्रेक लाइन र पार्किङ ब्रेकको इन्स्पेक्सन
गराउनुपर्छ । यात्रा सुरु गर्नुअघि ब्रेकको प्रतिक्रिया असामान्य लागे ‘पछि हेरौँला’
भनेर गाडी चलाउनु हुँदैन ।
ब्रेक फेल भएपछि अपनाइने उपायले जोखिम
कम गर्न सक्छन्, तर हरेक अवस्था र गाडी फरक हुन्छ । दुर्घटनाबाट बच्ने सबैभन्दा
भरपर्दो उपाय ब्रेक बिग्रिएपछि गाडी सम्हाल्नु मात्र होइन, खराबीका प्रारम्भिक
संकेत चिनेर समयमै मर्मत गराउनु हो ।
