रसुवागढी थुनिँदा किमाथांका र ओलाङचुङगोला खोल्ने बाटो खोज्दै नेपाल–चीन
काठमाडौं । रसुवागढी–केरुङ नाकामा आएको बाढीले नेपाल–चीन व्यापारको मुख्य मार्ग लामो समय अवरुद्ध बनाएपछि वैकल्पिक उत्तरी नाकाको आवश्यकता फेरि सतहमा आएको छ । यही बेला चीनले पूर्वतर्फका किमाथांका–चेनताङ र ओलाङचुङगोला–रिउ नाकालाई व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउने विषयमा चासो बढाएको नयाँ विवरण सार्वजनिक भएको छ ।
ल्हासास्थित नेपाली महावाणिज्यदूत
लक्ष्मीप्रसाद निरौलाका अनुसार नेपाल र चीनका वरिष्ठ अधिकारी सम्मिलित टोलीले
किमाथांका क्षेत्रको स्थलगत निरीक्षण गरेको छ । निरीक्षणका क्रममा सडक सम्पर्क,
सीमामा आवश्यक पुल, नाका व्यवस्थापन र अन्य पूर्वाधारबारे छलफल भएको हो । चिनियाँ
पक्षले किमाथांकामा एकीकृत जाँच चौकी, सीमा पुल र सडक स्तरोन्नतिमा सहयोग गर्न
चासो देखाएको उनले बताएका छन् ।
तर यो छलफललाई निर्माणको औपचारिक
सम्झौता वा तत्काल काम सुरु हुने निर्णयका रूपमा बुझ्न मिल्दैन । अहिलेको चरण
स्थलगत निरीक्षण, आवश्यकता पहिचान र सहयोगका सम्भावित क्षेत्रबारेको छलफलसम्म
सीमित छ । कुन संरचना कसले, कति लागतमा र कहिलेदेखि बनाउने भन्ने विषयमा अन्तिम
सम्झौता सार्वजनिक भएको छैन ।
किमाथांका र ओलाङचुङगोला नयाँ
रूपमा पहिचान गरिएका नाका भने होइनन् । नेपाल र चीनबीच चेनताङ–किमाथांका तथा
रिउ–ओलाङचुङगोला नाका सञ्चालनमा ल्याउने विषय यसअघि पनि द्विपक्षीय संवादमा परेको
थियो । अहिले फरक सन्दर्भ रसुवागढीमा देखिएको गम्भीर अवरोध हो, जसले एउटा वा
दुईवटा प्रमुख मार्गमा अत्यधिक निर्भर रहँदा आपूर्ति शृंखला कति छिटो प्रभावित हुन
सक्छ भन्ने देखाएको छ ।
पछिल्लो विपद्पछि चीनबाट आउने
सवारीसाधन र अन्य मालवस्तुका लागि कोरला नाका वैकल्पिक मार्ग बनेको थियो । यसले
नाका विविधीकरण केवल कूटनीतिक वा स्थानीय विकासको विषय नभई भन्सार, ढुवानी समय,
लजिस्टिक्स लागत र बजारमा सामान उपलब्ध हुने गतिसँग प्रत्यक्ष जोडिएको देखायो ।
पूर्वी नाका व्यवस्थित भए भविष्यमा चीनसँगको व्यापारका लागि अर्को करिडोर तयार हुन
सक्छ, यद्यपि त्यसका लागि सीमामा पुल वा जाँच चौकी मात्र बनाएर पुग्दैन ।
विशेषगरी सवारी र ईभी आयातका लागि
चौडा तथा भरपर्दो सडक, भारी सवारी चल्न सक्ने पुल, भन्सार यार्ड, पार्किङ,
निरीक्षण सुविधा, सञ्चार र सुरक्षा पूर्वाधार आवश्यक पर्छ । चीनतर्फ संरचना तयार
हुनु मात्र पर्याप्त हुँदैन; नेपालतर्फको पहुँच सडक वर्षभरि मालवाहक सवारी चल्न
सक्ने स्तरमा नपुगेसम्म यी नाका व्यावसायिक आयातको वास्तविक विकल्प बन्न सक्दैनन्
।
किमाथांकाको सम्भावना पूर्वी
नेपालको औद्योगिक र व्यापारिक भूगोलसँग पनि जोडिन्छ । नाका व्यवस्थित भएर नेपाली
सडक संरचना सुधारिए चीनबाट आउने मालवस्तुलाई पूर्वी बजारसम्म पुर्याउने वैकल्पिक
मार्ग खुल्न सक्छ । ओलाङचुङगोला–रिउ नाकाले ताप्लेजुङ क्षेत्रलाई जोड्ने सम्भावना
राखे पनि त्यहाँको कठिन भूगोल र सीमित सडक पूर्वाधारका कारण व्यावसायिक करिडोर
बनाउन थप ठूलो लगानी आवश्यक पर्छ ।
अब हेर्नुपर्ने मुख्य कुरा चिनियाँ चासो औपचारिक परियोजना प्रस्तावमा बदलिन्छ कि बदलिँदैन भन्ने हो । त्यसका लागि नेपालले आफ्नो प्राथमिकता, विस्तृत प्राविधिक आवश्यकता, लगानी ढाँचा र नेपालतर्फको सडक स्तरोन्नतिको स्पष्ट योजना अघि सार्नुपर्नेछ । रसुवागढीको संकटले वैकल्पिक नाका चाहिन्छ भन्ने कारण बलियो बनाएको छ; किमाथांका र ओलाङचुङगोला वास्तविक व्यापारिक विकल्प बन्ने वा फेरि छलफलमै सीमित रहने निर्णय आगामी औपचारिक सहमति र कार्यान्वयनले गर्नेछ ।
