बाटो खुलाउने हतार, कमजोर डाइभर्सनमाथि दशैंको चाप
काठमाडौं । पहिरो पन्छाएर वा खोलामा अस्थायी डाइभर्सन बनाएर राजमार्ग खुलाइएको सूचना आउनु यात्रुका लागि राहत हो । तर यसपटकको लगातार वर्षापछि ‘सडक खुला’ र ‘यात्रा सुरक्षित’ एउटै कुरा रहेनन् । कमजोर बनेका भिर, हिलोयुक्त डाइभर्सन, नदीले फेरि कटान गर्न सक्ने क्षेत्र र घण्टौंसम्म लम्बिने जामबीच दशैं यात्रामा निस्कने चालकले बाटो खुलेको सूचना मात्र हेरेर निर्णय गर्न सक्ने अवस्था छैन ।
असोजको वर्षाले पृथ्वी, बीपी,
सिद्धार्थलगायत विभिन्न राजमार्ग र पहाडी सडकमा पहिरो, नदी कटान तथा डाइभर्सन
बगाउने समस्या दोहोर्याएको छ । सडक विभागको अनलाइन सडक अवस्था प्रणालीमा कुनै
खण्ड खुलेको देखिए पनि त्यही मार्गमा अर्को स्थान अवरुद्ध हुन सक्छ । केही सडक
पहिरो हटाएपछि सञ्चालनमा आउँछन्, तर माथिल्लो भाग भिजिरहेकाले पुनः ढुंगा र माटो
खस्ने जोखिम कायम रहन्छ । त्यसैले ‘खुला’ भन्ने अवस्थालाई स्थायी सुधारभन्दा
तत्काल आवागमन सम्भव भएको सूचनाका रूपमा बुझ्नुपर्ने भएको छ ।
बीपी राजमार्गका अस्थायी डाइभर्सन
बग्नु र पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभीर क्षेत्रमा पटक–पटक पहिरो खस्नुले समस्या कहाँ
छ भन्ने देखाउँछ । सडकमा थुप्रिएको माटो हटाउनु एउटा काम हो; खोलाले बगाएको क्रसिङ
पुनः बनाउनु वा अस्थिर भिरलाई सुरक्षित बनाउनु फरक र लामो प्रक्रिया हो । पानी
रोकिएलगत्तै यातायात खुले पनि भारी सवारी, दोहोरो चाप र फेरि परेको पानीले अस्थायी
संरचनामा दबाब बढाउन सक्छ ।
दशैं नजिकिँदै गर्दा यही सडकमा
सामान्य दिनभन्दा धेरै बस, माइक्रोबस, निजी कार र दुईपांग्रे एकैपटक निस्कनेछन् ।
एउटा साँघुरो खण्डमा गाडी बिग्रियो वा डाइभर्सनमा भारी सवारी फस्यो भने त्यसको असर
किलोमिटर लामो जाममा बदलिन सक्छ । राति दृश्यता कम हुने, सडकको किनार छुट्याउन
कठिन हुने र अचानक खसेको ढुंगा समयमै नदेखिने भएकाले जोखिम अझ बढ्छ । स्थानीय
प्रशासनले लगाएको रात्रीकालीन रोक वा समयसीमा यात्रा ढिलो गराउने व्यवस्था मात्र
होइन, जोखिम घटाउने सुरक्षा निर्णय पनि हो ।
इन्धन गाडी र विद्युतीय गाडीका चालकका
समस्या पनि एउटै छैनन् । लामो जाममा इन्धन घट्ने चिन्ता हुन्छ भने ईभी चालकले
वैकल्पिक मार्गको थप दूरी, उकालो, जाम र नजिकको चार्जर सञ्चालनमा छ कि छैन भन्ने
हिसाब गर्नुपर्छ । कागजमा बाँकी देखिएको रेन्जले पानी, हिलो, उकालो, एयर कन्डिसन र
लामो टुरको वास्तविक खपत नसमेट्न सक्छ । बाटोमै चार्जर भए पनि विद्युत् अवरुद्ध,
पहुँच सडक बन्द वा गाडीको लाइन लामो हुन सक्ने भएकाले नियमित गन्तव्यभन्दा पहिले
चार्ज गर्ने योजना सुरक्षित हुन्छ ।
यात्राअघि सडक विभागको सडक अवस्था
प्रणाली, ट्राफिक प्रहरी, जिल्ला प्रशासन र सम्बन्धित स्थानीय तहका पछिल्ला सूचना
मिलाएर हेर्नु आवश्यक छ । एउटै पुरानो सामाजिक सञ्जाल पोस्ट वा बिहानको अपडेटका
भरमा साँझको यात्रा तय गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ । प्रस्थानअघि टायर, ब्रेक,
वाइपर, बत्ती र स्पेयर टायर जाँच्नुका साथै पानी, प्राथमिक उपचार सामग्री, टर्च,
पावर बैंक र आवश्यक औषधि राख्नुपर्छ । ईभीमा चार्जिङ केबल तथा उपलब्ध एडाप्टर र
इन्धन गाडीमा पर्याप्त इन्धन सुनिश्चित गर्नु उत्तिकै जरुरी छ ।
सबैभन्दा महत्वपूर्ण निर्णय कहिले
यात्रा नगर्ने भन्ने हो । खोलाको बहाव बढेको, पहिरो निरन्तर खसिरहेको वा प्रहरीले
रोकेको अवस्थामा अरू गाडी गएको देखेर पछ्याउनु सुरक्षित निर्णय हुँदैन । हिलो वा
बाढीको पानीले ढाकेको सडकमा गहिराइ अनुमान गर्न नसकिने भएकाले प्रवेश गर्नु हुँदैन
। अगाडिको गाडी पार भयो भन्दैमा आफ्नो गाडीको ग्राउन्ड क्लियरेन्स, तौल र पानी
सहने क्षमता पनि उस्तै हुन्छ भन्ने हुँदैन ।
नेपालको सडक यातायातमा अहिले देखिएको
ठूलो कमजोरी अवरोध मात्र होइन, भरपर्दो वैकल्पिक मार्गको अभाव पनि हो । एउटा मुख्य
राजमार्ग रोकिँदा यात्रु, मालवाहक सवारी र आपत्कालीन सेवासमेत एउटै साँघुरो
विकल्पमा निर्भर हुन्छन् । दशैंअघि सडक खुलाउने दबाब स्वाभाविक छ, तर खुला घोषणा
कति समयका लागि हो, कुन खण्ड एकतर्फी छ र कुन स्थानमा पुनः अवरोधको सम्भावना बढी छ
भन्ने सूचना पनि त्यत्तिकै स्पष्ट हुनुपर्छ । यात्रुका लागि यसपटकको सुरक्षित
योजना छिटो गन्तव्य पुग्नु होइन; अद्यावधिक सूचना, पर्याप्त ऊर्जा र फर्कन सक्ने
विकल्पसहित यात्रा सुरु गर्नु हो ।
