रेन्जको होडबाजी र सडकको स्वास्थ्य: ईभीको वजनले उठाएको प्रश्न
लामो रेन्जको खोजीमा ईभी निर्माताहरूले ब्याट्री ठूलो बनाउँदै गएका छन् । तर त्यो ब्याट्रीको भार अन्ततः बोक्नुपर्ने सडकले हो । चिनियाँ विद्युतीय सवारी निर्माता निओका संस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी विलियम लीले यही विषयमा चेतावनी दिएका छन् ।
चीनको उझेनमा नोभेम्बर ५ मा भएको
विश्व इन्टरनेट सम्मेलनअन्तर्गतको अटो उद्योगसम्बन्धी कार्यक्रममा बोल्दै लीले
केही गाडीमा १२० किलोवाट आवरसम्मका ब्याट्री राखिएको बताए । उनका अनुसार यस्तो
ब्याट्री प्याकको वजन मात्रै ७०० देखि ८०० किलोग्रामसम्म पुग्छ । त्यसपछि उनले
गाडीको वजन २० प्रतिशत बढ्दा सडकमा पर्ने क्षति करिब २.०७ गुणा पुग्ने उदाहरण दिए ।
यो आँकडा कुनै ईभी चलाएर गरिएको
सडक परीक्षणको नतिजा होइन । यो सडक इन्जिनियरिङमा प्रयोग हुने 'फोर्थ पावर'
सम्बन्धमा आधारित गणना हो । सरल भाषामा भन्दा, अन्य अवस्था उस्तै रहँदा एक्सलमा
पर्ने भार बढ्दा सडकको संरचनामा पर्ने असर त्योभन्दा धेरै तीव्र गतिमा बढ्न सक्छ ।
भार १.२ गुणा भए त्यसलाई चार पटक गुणा गर्दा करिब २.०७ आउँछ, लीले भनेको
'दोब्बरभन्दा बढी क्षति' यही हिसाबसँग मिल्छ । अमेरिकी संघीय राजमार्ग प्रशासनका
प्राविधिक दस्तावेजमा पनि सडक क्षति मूल्याङ्कनका लागि यस्तै सम्बन्ध उल्लेख
गरिएको छ ।
तर यो आँकडालाई जस्ताको तस्तै
हरेक गाडीमा लागू गर्न मिल्दैन । यहाँ गाडीको कुल वजन र प्रत्येक एक्सलमा पर्ने
भार छुट्याएर हेर्नुपर्छ । उस्तै वजनका दुई सवारीमा पनि एक्सलको संख्या र भार बाँडिने
तरिका फरक हुन सक्छ । त्यसैले कुल वजन २० प्रतिशत बढ्यो भन्दैमा हरेक गाडीले सडकमा
ठ्याक्कै २.०७ गुणा क्षति पुर्याउँछ भन्न सकिँदैन ।
वास्तविक सडकमा असर कति पर्छ
भन्ने कुरा सडकको बनावट, तहको मोटाइ, मुनिको माटो, टायर र सडकको त्यतिबेलाको
अवस्थाले पनि निर्धारण गर्छ । एउटै बाटोबाट कति सवारी गुड्छन् भन्ने आधारमा क्षति
थपिँदै जान्छ । अमेरिकी संघीय राजमार्ग प्रशासनले नै सडकको प्रकार र क्षतिको
स्वरूपअनुसार भारको प्रभाव फरक पर्ने भएकाले सबै अवस्थामा लागू हुने एउटै क्षति
गुणक नहुने स्पष्ट पारेको छ । यसकारण 'दोब्बर क्षति'को अर्थ सडकको आयु आधा हुने वा
मर्मत खर्च दोब्बर हुने भन्ने होइन ।
यो विषयमा लीको आफ्नै कम्पनीको
अनुभव पनि जोडिएको छ । निओका ब्याट्री प्याक सामान्यतया ४०० देखि ५०० किलोग्रामका
हुन्छन् । उनका अनुसार वजन सीमित राख्दा ब्याट्री क्षमता र रेन्जमा पनि सीमा स्वीकार
गर्नुपर्छ । अर्थात्, लामो रेन्ज दिने र गाडीको वजन नियन्त्रणमा राख्ने, यी दुईबीच
सन्तुलन मिलाउनु हरेक निर्माताका लागि चुनौती बनेको छ ।
सडकमा भारको असर मूल्याङ्कन गर्दा
सवारी विद्युतीय हो वा इन्धनबाट चल्ने भन्नेभन्दा प्रत्येक एक्सलमा कति भार पर्छ
भन्ने कुरा बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ । भारी ब्याट्रीका कारण यो बहस ईभीसँग जोडिए
पनि भार र सडक क्षतिको सम्बन्ध अन्य सवारीमा पनि उत्तिकै लागू हुन्छ । कुनै मोडल
वा सवारी समूहको वास्तविक योगदान निकाल्न त्यसको एक्सल भार, आवागमनको संख्या र
सम्बन्धित सडकको विवरण चाहिन्छ ।
नेपालका लागि यो बहस टाढाको जस्तो
लाग्न सके पनि अर्थहीन छैन । यहाँ ईभीको प्रयोग बढ्दै गएको छ, र ठूला ब्याट्री
भएका गाडी पनि बजारमा भित्रिन थालेका छन् । पहाडी सडक, वर्षाको असर र मर्मतको
सीमित स्रोत भएको हाम्रो सन्दर्भमा गाडीको वजन र एक्सल भारजस्ता कुरा खरिदकर्ताले
मात्र होइन, नीति निर्माताले पनि हेर्नुपर्ने विषय बन्न सक्छन् । रेन्ज र सुविधाको
तुलनासँगै अबको चर्चामा 'यो गाडी सडकका लागि कतिको अनुकूल छ' भन्ने प्रश्न पनि
जोडिनु स्वाभाविक हुनेछ ।
