ईभीको वायरिङमा सानो त्रुटि, खोज्न किन लाग्न सक्छ लामो समय ?

काठमाडौं । विद्युतीय गाडीमा इन्जिन हुँदैन र पेट्रोल गाडीको तुलनामा चलायमान पुर्जा पनि कम हुन्छन् । त्यसैले ईभीको मर्मत सधैँ सजिलो र सस्तो हुन्छ भन्ने बुझाइ छ । तर गाडीभित्र नदेखिने गरी फैलिएका तार, कनेक्टर र सेन्सरको सञ्जालले यसको मर्मतमा फरक किसिमको जटिलता थपेको छ ।

भारतको दुई तथा तीनपाङ्ग्रे कम्पोनेन्ट उद्योगसम्बन्धी विवरणअनुसार प्रवेश तहको आईसीई स्कुटरको तुलनामा इलेक्ट्रिक स्कुटरमा प्रयोग हुने वायरिङ हार्नेसको मूल्यगत मात्रा करिब डेढदेखि साढे दुई गुणासम्म बढी हुन सक्छ ।  ब्याट्री एसेम्ब्ली, चार्जर, कन्ट्रोलर, सेन्सर र स्विचजस्ता सम्बन्धित सामग्रीसमेत जोड्दा समग्र इलेक्ट्रिकल सामग्रीको मूल्य चार गुणासम्म पुग्न सक्ने उद्योग विश्लेषण छ ।

यसको अर्थ हरेक ईभीमा पेट्रोल गाडीभन्दा चार गुणा लामो वा चार गुणा धेरै तार हुन्छ भन्ने होइन । यो तुलना एउटा गाडीमा प्रयोग हुने वायरिङ र त्यससँग जोडिएका इलेक्ट्रोनिक उपकरणको मूल्यसँग सम्बन्धित हो । तार र उपकरणको वास्तविक मात्रा गाडीको आकार, भोल्टेज, ब्याट्री संरचना, फिचर र इलेक्ट्रिकल आर्किटेक्चरअनुसार फरक हुन्छ ।

आईसीई स्कुटरमा वायरिङले मुख्यतः बत्ती, इग्निसन, स्टार्टर, हर्न, इन्स्ट्रुमेन्ट क्लस्टर र केही सेन्सरलाई जोड्छ । ईभीमा भने ब्याट्री म्यानेजमेन्ट सिस्टम, मोटर कन्ट्रोलर, चार्जिङ पोर्ट, डीसी–डीसी कन्भर्टर, थ्रोटल, ब्रेक कटअफ, तापक्रम सेन्सर र डिस्प्लेबीच निरन्तर विद्युत् तथा डेटा आदानप्रदान गराउनुपर्छ ।

यसका लागि सामान्य लो–भोल्टेज तार मात्रै पर्याप्त हुँदैन । ब्याट्रीबाट मोटरसम्म उच्च करेन्ट लैजाने केबल, डेटा सिग्नललाई विद्युतीय अवरोधबाट जोगाउने सिल्डेड तार, ताप सहन सक्ने कनेक्टर, वाटरप्रुफ सिल र सुरक्षित इन्सुलेसन आवश्यक पर्छ । कम्पन, पानी, धुलो वा तापले एउटा कनेक्टर कमजोर बनाउँदा पनि गाडीले एरर देखाउने, पावर घटाउने, चार्ज नलिने वा सुरक्षाका लागि प्रणाली बन्द गर्ने अवस्था आउन सक्छ ।

भारतीय कम्पनी धूत ट्रान्समिसनको सार्वजनिक निष्कासन दस्तावेजअनुसार आर्थिक वर्ष २०२५ मा कम्पनीसँग भारतको दुई तथा तीनपाङ्ग्रे वायरिङ हार्नेस बजारको मूल्यका आधारमा ४४.६४ प्रतिशत हिस्सा थियो । विद्युतीय दुई तथा तीनपाङ्ग्रे हार्नेसमा कम्पनीले ७० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा रहेको जनाएको छ । आर्थिक वर्ष २०२६ मा वायरिङ हार्नेसबाट कम्पनीको सञ्चालन आम्दानीको ७७.०८ प्रतिशत आएको थियो । बजाज अटो, टीभीएस मोटर, होन्डा मोटरसाइकल एन्ड स्कुटर इन्डिया र रोयल इन्फिल्ड यसका प्रमुख ग्राहक हुन् ।

धूतका प्रमुख वित्तीय अधिकृत नितिन कलानीले रोयटर्ससँग विद्युतीकरण कम्पनीको प्रमुख वृद्धिको आधार बन्ने बताएका थिए । कम्पनीले ब्याट्री एसेम्ब्ली, अनबोर्ड चार्जर, डीसी–डीसी कन्भर्टर र चार्जिङ गनमा पनि काम विस्तार गरिरहेको छ । पछिल्ला चारदेखि पाँच वर्षमा क्षमता विस्तारमा करिब एक हजार करोड भारु लगानी गरेको कम्पनीले आगामी चरणमा पनि उस्तै परिमाणको लगानी गर्ने योजना जनाएको छ ।

नेपालमा इलेक्ट्रिक स्कुटर, कार र माइक्रोबसको प्रयोग बढेसँगै यो परिवर्तन वर्कसपसम्म आइपुगेको छ । परम्परागत मेकानिकसँग इन्जिन, गियरबक्स र फ्युल सिस्टमको अनुभव भए पनि ईभी मर्मतका लागि मल्टिमिटर, इन्सुलेसन टेस्टर, डायग्नोस्टिक स्क्यानर र वायरिङ डाइग्राम पढ्ने सीप चाहिन्छ । तालिम र सुरक्षा उपकरणबिना हाई–भोल्टेज प्रणालीमा काम गर्दा गाडीका उपकरण बिग्रनुका साथै टेक्निसियनलाई करेन्ट लाग्ने जोखिम हुन्छ ।

तार वा कनेक्टरको समस्या सधैँ आँखाले हेरेर पत्ता लाग्दैन । कमजोर अर्थिङ, भित्रैबाट चुँडिएको तार, कनेक्टरमा पसेको चिस्यान वा डेटा सञ्चारमा आएको अवरोधले उस्तै लक्षण देखाउन सक्छन् । सही परीक्षण नगरी अनुमानका भरमा मर्मत गर्दा सामान्य कनेक्टरको समस्या समाधान गर्नुपर्ने ठाउँमा महँगो कन्ट्रोलर वा ब्याट्रीसम्बन्धी युनिट नै फेर्ने गलत निर्णय हुन सक्छ ।

ईभी किन्दा ग्राहकले ब्याट्री र मोटरको वारेन्टी मात्रै हेरेर पुग्दैन । वायरिङ हार्नेस, कनेक्टर, कन्ट्रोलर, चार्जिङ मोड्युल र सेन्सरको वारेन्टी अवधि, पानी वा मुसाबाट भएको क्षतिमा लागू हुने सर्त, स्पेयर पार्ट्सको उपलब्धता र वर्कसपको डायग्नोस्टिक क्षमता पनि बुझ्नुपर्छ ।

बढी वायरिङ भएकै कारण ईभी आईसीई गाडीभन्दा कम भरपर्दो हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन । राम्रो इन्सुलेसन, सिल गरिएको कनेक्टर, सुरक्षित हार्नेस र प्रभावकारी सफ्टवेयर डायग्नोस्टिक्सले खराबीको सम्भावना घटाउन सक्छ । तर समस्या आएपछि अनुमानका भरमा पुर्जा फेरिरहने पुरानो अभ्यासले काम गर्दैन । नेपालको अटो मर्मत क्षेत्रमा अब इन्जिन खोल्न जान्ने हातसँगै सर्किट बुझ्ने आँखा पनि उत्तिकै आवश्यक हुँदैछ ।