ब्याट्री शून्य भएपछि ईभी सडकमै बन्द हुन्छ कि केही रिजर्भ बाँकी रहन्छ ?

काठमाडौं । मोबाइलमा एक प्रतिशत चार्ज बाँकी हुँदा अझै केही मिनेट चल्ने अनुभव धेरैसँग छ । तर पहाडको उकालो, सुनसान राजमार्ग वा चार्जिङ स्टेसनभन्दा केही किलोमिटर टाढा रहेको ईभीको स्क्रिनमा शून्य प्रतिशत देखियो भने के हुन्छ ? गाडी तत्काल बन्द हुन्छ, केही किलोमिटर गुड्छ वा चालकलाई थाहै नदिई बीच सडकमै रोकिन्छ—यसको उत्तर एउटै वाक्यमा दिन सकिँदैन ।

धेरैजसो आधुनिक ईभीमा स्क्रिनले शून्य प्रतिशत देखाउँदा ब्याट्री रासायनिक रूपमा पूर्ण खाली भइसकेको हुँदैन । ब्याट्रीलाई अत्यधिक डिस्चार्जबाट जोगाउन निर्माताले माथिल्लो र तल्लो भागमा केही ऊर्जा सफ्टवेयरमार्फत सुरक्षित राखेका हुन्छन् । यसलाई ब्याट्री बफर भनिन्छ । तर शून्यपछि देखिने यही अदृश्य ऊर्जा चालकका लागि सुनिश्चित रिजर्भ भने होइन ।

ब्याट्री प्याकको कुल क्षमता र चालकले प्रयोग गर्न पाउने युजेबल ब्याट्री क्यापासिटी फरक हुन सक्छ । तल्लो बफरको मुख्य काम चालकलाई अतिरिक्त दूरी उपहार दिनु होइन, ब्याट्री सेललाई क्षतिग्रस्त हुने गरी भोल्टेज घट्न नदिनु हो । कुनै मोडल शून्यपछि केही किलोमिटर चल्न सक्छ, कुनै निकै छिटो पावर घटाएर रोकिन सक्छ । त्यसैले पेट्रोल गाडीको रिजर्भ ट्याङ्कीझैँ निश्चित दूरी बाँकी छ भनेर बुझ्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ ।

चार्ज अत्यन्त कम भएपछि ईभीले चालकलाई एकैपटक अचम्म पारेर बन्द हुनुभन्दा पहिले सामान्यतः पटक–पटक चेतावनी दिन्छ । बाँकी दूरी घट्छ, नजिकको चार्जर खोज्न सूचना आउँछ, एयर कन्डिसनिङको क्षमता सीमित हुन सक्छ र एक्सिलेरेसन कमजोर हुँदै जान्छ । केही मोडलमा कछुवाको चिह्नसहित ‘टर्टल मोड’ सक्रिय हुन्छ । कियाको आधिकारिक निर्देशनले उच्च भोल्टेज ब्याट्री कम हुँदा तत्काल चार्ज गर्न भनेको छ भने टेस्लाको म्यानुअलले स्क्रिनमा शून्य देखिएपछि कुनै दूरी बाँकी छ भनेर अनुमान नगर्न स्पष्ट चेतावनी दिएको छ । कियाको आधिकारिक जानकारी र टेस्ला म्यानुअल मा यस्तो अवस्था छुट्टाछुट्टै व्याख्या गरिएको छ ।

शून्यपछि गाडी कति चल्छ भन्ने कुरा ब्याट्रीमा बाँकी ऊर्जाले मात्रै निर्धारण गर्दैन । गति, उकालो, यात्रुको भार, चिसो वा तातो मौसम, हावा, टायर प्रेसर, ब्याट्री हेल्थ र क्याबिनको तापक्रम मिलाउन भइरहेको ऊर्जा खर्चले दूरी बदलिन्छ । ब्याट्री म्यानेजमेन्ट सिस्टमले अनुमान गरेको प्रतिशत पनि स्थिर सत्य होइन । प्याकभित्रको सबैभन्दा कमजोर सेल सुरक्षित सीमामा पुगेपछि अरू सेलमा केही ऊर्जा हुँदाहुँदै पनि सिस्टमले मोटरलाई पावर दिन रोक्न सक्छ ।

नेपालमा यो विषय अझ संवेदनशील छ । काठमाडौंमा पाँच किलोमिटर बाँकी हुनु र मुग्लिनको उकालो, बीपी राजमार्ग वा पहाडी जिल्लाको सुनसान खण्डमा त्यति नै दूरी देखिनु एउटै अवस्था होइन । उकालोमा खपत ह्वात्तै बढ्न सक्छ भने ओरालोमा रिजेनेरेटिभ ब्रेकिङबाट केही ऊर्जा फर्किन सक्छ । तर अगाडि ओरालो आउँछ भन्दै शून्यसम्म गाडी तान्नु सुरक्षित योजना होइन । सडक अवरोध, चार्जर व्यस्त हुनु, विद्युत् नहुनु वा चार्जिङ कनेक्टर नमिल्नुले कागजमा नजिक देखिएको स्टेसन पनि व्यवहारमा टाढा बनाउन सक्छ ।

चार्ज निकै कम भएपछि चालकले गति घटाउने, अनावश्यक तीव्र एक्सिलेरेसन नगर्ने र उपलब्ध भए इको मोड प्रयोग गर्ने उपाय अपनाउन सक्छ । क्याबिन अत्यधिक चिसो वा तातो नबनाउँदा पनि केही ऊर्जा जोगिन्छ । तर सुरक्षाका लागि आवश्यक डिफगर, बत्ती वा अन्य सिस्टम बन्द गर्नु उचित हुँदैन । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण काम भनेको शून्य पुग्नुअघि सुरक्षित चार्जिङ स्थान रोज्नु हो—बाँकी दूरीको अंकसँग जुवा खेल्नु होइन ।

गाडीले पावर घटाउन थालेपछि सकेसम्म सुरक्षित ठाउँमा रोक्नुपर्छ । पूर्ण रूपमा बन्द भएको ईभीलाई डोरीले सामान्य गाडीझैँ लामो दूरीसम्म तान्दा मोटर वा ड्राइभ सिस्टममा क्षति पुग्न सक्छ । कुन मोडललाई कसरी टो गर्ने भन्ने व्यवस्था फरक हुने भएकाले गाडीको म्यानुअल हेरेर अधिकृत रोडसाइड सहायता वा फ्ल्याटबेड टो ट्रक बोलाउनु सुरक्षित हुन्छ । मुख्य ब्याट्री सकिएपछि लो–भोल्टेज ब्याट्रीको सपोर्टसमेत रोकिन सक्ने हुँदा ढोका, स्क्रिन वा चार्जिङ सिस्टम चलाउन बाह्य पावर चाहिने अवस्था पनि आउन सक्छ ।

ब्याट्रीसम्बन्धी तथ्याङ्क विश्लेषण गर्ने जियोट्याबका अनुसार आधुनिक ईभीमा माथिल्लो र तल्लो सीमामा सफ्टवेयर बफर राखिन्छ र स्क्रिनको शून्य प्रतिशतले ब्याट्री रासायनिक रूपमा पूर्ण खाली भएको जनाउँदैन । यद्यपि चालकले प्रयोग गर्न पाउने शून्यपछिको दूरी निर्माता, मोडल र अवस्थाअनुसार बदलिन्छ । ब्याट्रीलाई लामो समय शून्यमा छाड्दा गहिरो डिस्चार्ज भएर ब्याट्री हेल्थ प्रभावित हुन सक्छ र केही अवस्थामा गाडीलाई फेरि चार्ज सुरु गराउनसमेत टेक्निसियनको सहायता आवश्यक पर्न सक्छ । जियोट्याबको ब्याट्री अध्ययन ले बफरको उद्देश्य ब्याट्री सुरक्षा भएको उल्लेख गरेको छ ।

त्यसैले प्रश्नको सीधा उत्तर हो—शून्य देखिनेबित्तिकै सबै ईभी त्यही क्षण रोकिन्छन् भन्ने होइन, तर रिजर्भ बाँकी छ भनेर ढुक्क हुने आधार पनि हुँदैन । शून्य प्रतिशत चालकका लागि बोनस दूरी सुरु भएको सूचना होइन; गाडीले दिएको अन्तिम चेतावनी हो । नेपाली सडकमा सुरक्षित अभ्यास भनेको गन्तव्य पुग्ने हिसाब मात्रै नगरी सम्भावित जाम, उकालो, मौसम र चार्जरको अवस्था धान्ने गरी पर्याप्त चार्ज बाँकी राख्नु हो ।