फाइभ स्टार लेखेकै भरमा गाडी सुरक्षित हुन्छ ?

काठमाडौँ । नयाँ गाडी किन्न शोरुम पुगेका ग्राहकलाई प्रभावित पार्ने एउटा बलियो वाक्य हो—‘यो फाइभ स्टार सेफ्टी रेटेड गाडी हो ।’ पाँचवटा चम्किला तारा देखेपछि गाडी दुर्घटनामा पूर्ण सुरक्षित हुन्छ भन्ने विश्वास जाग्न सक्छ । तर ती तारापछाडिको परीक्षण नबुझी गरिएको निर्णय अधुरो हुन सक्छ ।

बजारमा ग्लोबल एनक्याप, भारत एनक्याप, युरो एनक्याप र आसियान एनक्यापको रेटिङ देखाइन्छ । चारै संस्थाले अधिकतम पाँच तारा दिन्छन् । तर उनीहरूको परीक्षण विधि, अंकको आधार, प्राथमिकता र लागू हुने बजार एउटै हुँदैन ।

यसको अर्थ एउटा संस्थाबाट पाँच तारा पाएको गाडीले अर्को संस्थाको परीक्षणमा पनि पाँच तारा पाउँछ भन्ने निश्चित छैन । पाँच तारालाई तुलना गर्नुअघि रेटिङ दिने संस्था, परीक्षण भएको वर्ष र परीक्षण गरिएको भेरियन्ट हेर्नुपर्छ ।

पाँच ताराले के बताउँछ ?

एनक्याप अर्थात् न्यु कार एसेसमेन्ट प्रोग्रामले निश्चित गति र पूर्वनिर्धारित अवस्थामा गाडीको क्र्यास टेस्ट गर्छ । डमीमा जडान गरिएका सेन्सरमार्फत चालक तथा यात्रुको टाउको, घाँटी, छाती, पेट र खुट्टामा पुग्न सक्ने चोटको जोखिम मापन गरिन्छ ।

पाँच तारा प्राप्त हुनु सम्बन्धित संस्थाको त्यस समय लागू रहेको मापदण्डमा गाडीले राम्रो प्रदर्शन गरेको संकेत हो । यो दुर्घटनामा यात्रुलाई कहिल्यै चोट नलाग्ने प्रत्याभूति भने होइन ।

वास्तविक दुर्घटनाको गति, ठोक्किएको दिशा, अर्को सवारीको तौल, सिटबेल्टको प्रयोग र सडकको अवस्थाले क्षतिको स्तर फरक पार्न सक्छ ।

चार एनक्याप, चार फरक प्राथमिकता

ग्लोबल एनक्यापले विशेषगरी उदीयमान बजारमा बिक्री हुने गाडीको संरचना, वयस्क तथा बाल यात्रु सुरक्षा र आधारभूत सेफ्टी फिचरमा जोड दिँदै आएको छ । पछिल्ला मापदण्डमा साइड इम्प्याक्ट, इलेक्ट्रोनिक स्टेबिलिटी कन्ट्रोल र पैदलयात्री सुरक्षासमेत समेटिएका छन् ।

भारत एनक्याप भारतीय बजारमा उपलब्ध गाडीका लागि तयार गरिएको कार्यक्रम हो । यसले वयस्क र बाल यात्रु सुरक्षाका लागि छुट्टाछुट्टै अंक तथा तारा दिन्छ । फ्रन्टल अफसेट, साइड इम्प्याक्ट र आवश्यक अवस्थामा पोल इम्प्याक्ट परीक्षण यसको महत्त्वपूर्ण हिस्सा हुन् ।

युरो एनक्यापको दायरा तुलनात्मक रूपमा फराकिलो छ । यसको सन् २०२६ देखि लागू मापदण्डले सुरक्षित ड्राइभिङ, दुर्घटना रोक्ने क्षमता, दुर्घटनामा यात्रुको सुरक्षा र दुर्घटनापछिको उद्धार गरी चार चरणमा मूल्याङ्कन गर्छ । अटोमेटिक इमर्जेन्सी ब्रेकिङ, चालक निगरानी, लेन सपोर्ट तथा पैदलयात्री र साइकल चालक पहिचान गर्ने प्रविधिले पनि तारा निर्धारणमा भूमिका खेल्छन् ।

आसियान एनक्याप दक्षिणपूर्वी एसियाको सडक अवस्थालाई ध्यानमा राखेर तयार गरिएको हो । यसले वयस्क तथा बाल यात्रुसँगै सेफ्टी असिस्ट र मोटरसाइकल चालक सुरक्षालाई पनि छुट्टै महत्त्व दिन्छ । मोटरसाइकल धेरै प्रयोग हुने क्षेत्र भएकाले यसको मूल्याङ्कनमा यस्तो व्यवस्था राखिएको हो ।

यसकारण भारत एनक्यापको पाँचतारे गाडी र युरो एनक्यापको पाँचतारे गाडीलाई तारा मात्रै हेरेर सीधै तुलना गर्न मिल्दैन । दुवैले पाँच तारा पाएका हुन्, तर उनीहरूले दिएको परीक्षा एउटै होइन ।

पुरानो र नयाँ पाँच तारा पनि समान हुँदैन

सुरक्षा परीक्षणका मापदण्ड समयसँगै कडा हुँदै जान्छन् । पहिले गाडीको संरचना, सिटबेल्ट र एयरब्यागमा बढी केन्द्रित मूल्याङ्कनमा अहिले दुर्घटना हुन नदिने प्रविधि र दुर्घटनापछिको उद्धारसमेत जोडिएको छ ।

त्यसैले केही वर्षअघि प्राप्त पाँच तारा र पछिल्लो मापदण्डअन्तर्गत प्राप्त पाँच तारालाई समान उपलब्धि मान्न मिल्दैन । विज्ञापनमा पाँच तारा देखिए पनि परीक्षण कुन वर्षमा भएको हो भन्ने तथ्य महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

पुरानो मापदण्डमा पाँच तारा पाएको गाडीले नयाँ प्रोटोकलमा पनि त्यही नतिजा कायम राख्छ भन्ने कुनै निश्चितता हुँदैन ।

एउटै मोडल भए पनि भेरियन्ट फरक हुन सक्छ

नेपाली ग्राहकका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषय परीक्षण गरिएको भेरियन्ट हो । एउटै नामको गाडी युरोप, भारत, दक्षिणपूर्वी एसिया र नेपालमा फरक सेफ्टी फिचरसहित बिक्री हुन सक्छ ।

परीक्षण गरिएको गाडीमा आठवटा एयरब्याग, इलेक्ट्रोनिक स्टेबिलिटी कन्ट्रोल र एड्भान्स्ड ड्राइभर असिस्टेन्स सिस्टम हुन सक्छ । नेपाल आएको भेरियन्टमा तीमध्ये केही फिचर नभए उक्त रेटिङलाई जस्ताको तस्तै लागू भएको मान्न मिल्दैन ।

गाडीको उत्पादनस्थल, तौल, स्टेयरिङको दिशा, एयरब्याग संख्या र सिटबेल्ट सिस्टम फरक हुँदा क्र्यास टेस्टको नतिजा पनि प्रभावित हुन सक्छ । त्यसैले मोडलको नाम मिलेपछि मात्रै होइन, आधिकारिक प्रतिवेदनमा रेटिङ लागू हुने भेरियन्टको सूची हेरेर पुष्टि गर्नुपर्छ ।

धेरै एयरब्याग हुँदैमा गाडी सुरक्षित हुँदैन

एयरब्याग महत्त्वपूर्ण सेफ्टी फिचर हो । तर एयरब्यागको संख्या मात्रै गाडीको समग्र सुरक्षाको प्रमाण बन्न सक्दैन ।

दुर्घटनामा गाडीको यात्रु बस्ने भाग कति स्थिर रहन्छ, क्रम्पल जोनले ठक्करको ऊर्जा कसरी सोस्छ, सिटबेल्टले यात्रुलाई नियन्त्रण गर्छ कि गर्दैन र एयरब्याग सही समयमा खुल्छ कि खुल्दैन भन्ने सबै पक्षले मिलेर यात्रुको सुरक्षा निर्धारण गर्छन् ।

कमजोर संरचनामा धेरै एयरब्याग राखिएकै आधारमा उत्कृष्ट सुरक्षा सुनिश्चित हुँदैन । त्यसैले तारा र एयरब्यागको संख्यासँगै बडी स्ट्रक्चर तथा शरीरका विभिन्न भागले पाएको सुरक्षा पनि हेर्नुपर्छ ।

नेपाली ग्राहकले के जाँच्ने ?

नेपालमा पाँचतारे रेटिङ भएको गाडी किन्नुअघि रेटिङ कुन संस्थाले दिएको हो, परीक्षण कुन वर्षमा भएको हो र त्यो वयस्क, बाल यात्रु वा समग्रमध्ये कुन रेटिङ हो भन्ने बुझ्नुपर्छ ।

परीक्षण गरिएको गाडी र नेपालमा बिक्री हुने भेरियन्टमा समान एयरब्याग तथा सेफ्टी फिचर छन् कि छैनन् भन्ने पनि शोरुमसँग लिखित रूपमा सोध्न सकिन्छ । इलेक्ट्रोनिक स्टेबिलिटी कन्ट्रोल, आइसोफिक्स, थ्री–पोइन्ट सिटबेल्ट, सिटबेल्ट रिमाइन्डर, टायर प्रेसर मोनिटरिङ सिस्टम र अटोमेटिक इमर्जेन्सी ब्रेकिङ उपलब्ध भए–नभएको समेत हेर्नुपर्छ ।

पाँचतारे रेटिङ सुरक्षित गाडी छान्ने महत्त्वपूर्ण आधार हो । तर यो अन्तिम फैसला होइन । तारा कुन परीक्षणमा, कुन वर्ष र कुन भेरियन्टले पाएको हो भन्ने नबुझेसम्म त्यसको वास्तविक अर्थ खुल्दैन ।

ग्लोबल, भारत, युरो र आसियान एनक्यापका पाँच तारा आ–आफ्नो मापदण्डभित्रका उत्कृष्ट उपलब्धि हुन् । तर ती एउटै परीक्षा दिएर प्राप्त समान अंक होइनन् ।