मारुती सुजुकीले ल्यायो फ्लेक्स–फ्युल वैगन आर, के हो यो प्रविधि ? नेपालका लागि किन हुन सक्छ महत्वपूर्ण ?

काठमाडौं । भारतको सबैभन्दा ठूलो सवारी निर्माता मारुती सुजुकीले फ्लेक्स–फ्युल प्रविधिमा आधारित वैगन आर फ्लेक्स–फ्युल सार्वजनिक गरेको छ। पेट्रोल र इथानोलको मिश्रित इन्धनमा चल्न सक्ने यो गाडीलाई भारतको स्वच्छ ऊर्जा र कार्बन उत्सर्जन न्यूनीकरण अभियानको महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ ।
यद्यपि यो गाडी हाल भारतीय बजारलाई लक्षित गरेर ल्याइएको हो, यसको प्रविधिले नेपालजस्ता पेट्रोलियम पदार्थ आयातमा निर्भर मुलुकका लागि पनि भविष्यमा नयाँ सम्भावनाको संकेत दिएको छ ।

के हो फ्लेक्स–फ्युल ?
फ्लेक्स–फ्युल भनेको पेट्रोलमा इथानोलजस्ता जैविक इन्धन मिसाएर प्रयोग गरिने इन्धन हो । फ्लेक्स–फ्युल गाडीले १०० प्रतिशत पेट्रोल, १०० प्रतिशत इथानोल वा दुवैको जुनसुकै अनुपातको मिश्रणमा सहज रूपमा सञ्चालन गर्न सक्छ ।
हाल विश्वका धेरै देशहरूले पेट्रोलको विकल्पका रूपमा इथानोल मिश्रित इन्धनको प्रयोग विस्तार गरिरहेका छन्, जसले जीवाश्म इन्धनको खपत र कार्बन उत्सर्जन दुवै घटाउन मद्दत गर्छ ।

कसरी काम गर्छ ?
फ्लेक्स–फ्युल इन्जिनमा विशेष इथानोल सेन्सर, परिमार्जित फ्युल पम्प, ठूलो क्षमताको इन्जेक्टर र स्मार्ट इन्जिन कन्ट्रोल युनिट (ECU) जडान गरिएको हुन्छ । यसले ट्याङ्कीमा रहेको पेट्रोल र इथानोलको अनुपात पहिचान गरी इन्जिनको सञ्चालन स्वतः समायोजन गर्छ ।
इथानोलको गुणअनुसार इन्जिनका केही आन्तरिक भागहरू पनि थप मजबुत बनाइएका हुन्छन्, जसले दीर्घकालीन टिकाउपन सुनिश्चित गर्छ ।

किन महत्वपूर्ण छ ?
फ्लेक्स–फ्युल प्रविधिको मुख्य उद्देश्य पेट्रोलियम पदार्थको आयात घटाउनु, स्वदेशमै उत्पादन हुने जैविक इन्धनको प्रयोग बढाउनु र वातावरणीय प्रदूषण कम गर्नु हो ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार इथानोल मिश्रित इन्धनले सवारीबाट निस्कने कार्बन उत्सर्जन उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सक्छ । साथै, इथानोल उत्पादन बढ्दै गएमा इन्धनको लागत समेत कम हुन सक्ने सम्भावना रहन्छ ।

नेपालका लागि किन चासोको विषय ?
नेपालले वार्षिक रूपमा अर्बौं रुपैयाँ बराबरको पेट्रोलियम पदार्थ आयात गर्दै आएको छ । यस्तो अवस्थामा भविष्यमा फ्लेक्स–फ्युल प्रविधि अपनाउन सकिए इन्धन आयातमा केही हदसम्म निर्भरता घटाउने विकल्प बन्न सक्छ ।
नेपालमा उखु, मकै तथा अन्य कृषि उत्पादनबाट इथानोल उत्पादन गर्ने सम्भावना रहेको भन्दै समय–समयमा बहस हुँदै आएको छ । यदि स्वदेशमै इथानोल उत्पादन र वितरणको पूर्वाधार विकास गर्न सकियो भने कृषि क्षेत्र, ऊर्जा सुरक्षा र वातावरण संरक्षण तीनै क्षेत्रमा सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ ।
यद्यपि हाल नेपालमा E85 जस्ता उच्च इथानोल मिश्रित इन्धन उपलब्ध छैन र त्यसका लागि आवश्यक वितरण प्रणाली तथा नीति पनि विकास भइसकेको छैन । त्यसैले फ्लेक्स–फ्युल सवारी तत्काल सञ्चालन हुने अवस्था नरहे पनि भविष्यको सम्भावित विकल्पका रूपमा यस प्रविधिलाई हेरिएको छ ।

वैगन आर फ्लेक्स–फ्युल मा के–के छन् ?
नयाँ वैगन आर फ्लेक्स–फ्युल बाहिरी रूपमा सामान्य वैगन आर जस्तै देखिन्छ । फरक भनेको यसमा फ्लेक्स–फ्युल र 'BioFuel' ब्याजिङ थपिएको छ ।
यसमा ७ इन्च टचस्क्रिन इन्फोटेनमेन्ट सिस्टम, एन्ड्रोइड अटो र एप्पल कारप्ले, ६ एयरब्याग, ABS, EBD, हिल होल्ड असिस्ट, रियर पार्किङ सेन्सरलगायत आधुनिक सुविधा उपलब्ध छन् ।
गाडीमा परिमार्जित १.२ लिटर पेट्रोल इन्जिन प्रयोग गरिएको छ, जसले E20 देखि E85 सम्मको इथानोल मिश्रित इन्धनमा सञ्चालन गर्न सक्छ ।

ईभीसँगै अर्को विकल्प
नेपालमा विद्युतीय सवारीसाधनको प्रयोग तीव्र गतिमा बढिरहेको भए पनि पेट्रोलबाट चल्ने लाखौं सवारी अझै सडकमा छन् । त्यस्ता सवारीलाई पूर्ण रूपमा विस्थापन गर्न समय लाग्ने भएकाले फ्लेक्स–फ्युल प्रविधि संक्रमणकालीन विकल्प बन्न सक्ने विज्ञहरूको धारणा छ ।
यदि नेपालले भविष्यमा इथानोल उत्पादन, वितरण र नीतिगत तयारीमा ध्यान दियो भने फ्लेक्स–फ्युल सवारीले इन्धन आयात घटाउने, कृषिजन्य स्रोतको उपयोग बढाउने र हरित यातायात प्रवर्द्धन गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ ।