चिनियाँ गाडी रोक्ने, प्रविधि लिने—दोहोरो रणनीतिमा फोर्ड फस्यो
काठमाडौं । चिनियाँ गाडीलाई अमेरिकी बजारबाट रोक्ने पक्षमा उभिएको फोर्डले त्यही देशको ब्याट्री प्रविधि प्रयोग गरेर अमेरिकामै सस्तो ईभी बनाउने तयारी गरिरहेको छ । युरोपमा चिनियाँ गिलीसँग मिलेर गाडी उत्पादन गर्ने उसको अर्को योजना पनि अघि बढेको छ । यही विरोधाभासले अहिले एउटा प्रश्न जन्माएको छ—चीनलाई प्रतिस्पर्धी मानेर उसको गाडी रोक्न सकिएला, तर उसले बनाएको प्रविधि र आपूर्ति शृङ्खलाबाट अलग भएर सस्तो ईभी बनाउन सम्भव छ ?
अमेरिकी यातायातमन्त्री सन डफीले
फोर्डका प्रमुख कार्यकारी जिम फार्लीलाई पत्र पठाउँदै चिनियाँ ब्याट्री कम्पनी
क्याटल, अटो निर्माता गिली र अन्य चिनियाँ कम्पनीसँगको सम्बन्धप्रति गम्भीर चिन्ता
व्यक्त गरेका छन् । रिपब्लिकन सांसद रिक स्कट र अमेरिकी प्रतिनिधिसभाको
चीनसम्बन्धी विशेष समितिका अध्यक्ष जोन मुलिनारले पनि फोर्डमाथि चिनियाँ कम्पनीबाट
अमेरिकी उद्योग जोगाउन माग गर्ने तर तिनै कम्पनीसँग व्यावसायिक सम्बन्ध राख्ने
दोहोरो नीति लिएको आरोप लगाएका छन् ।
विवादको पहिलो केन्द्र मिसिगनस्थित
ब्लुओभल ब्याट्री पार्क हो । यो कारखाना फोर्डकै स्वामित्व र सञ्चालनमा छ, तर
त्यहाँ उत्पादन हुने लिथियम आइरन फस्फेट ब्याट्रीमा क्याटलबाट लाइसेन्स लिइएको
प्रविधि प्रयोग गरिएको छ । फोर्डका अनुसार क्याटलसँगको सम्बन्ध संयुक्त लगानी
होइन; सीमित प्रविधि लाइसेन्स र सेवासम्बन्धी सम्झौता मात्रै हो । कारखाना,
उत्पादन निर्णय र करिब १ हजार ७ सय कामदारमाथिको नियन्त्रण फोर्डकै रहने कम्पनीको
भनाइ छ ।
क्याटललाई अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले
चिनियाँ सैन्य कम्पनीसम्बन्धी सूचीमा राखेपछि यो सम्झौता थप संवेदनशील बनेको हो ।
तर सूचीमा पर्नु आफैँमा क्याटलमाथि प्रत्यक्ष व्यापार प्रतिबन्ध लागेको अर्थ होइन
। कम्पनीले चिनियाँ सेनासँग आफ्नो सम्बन्ध रहेको आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ ।
त्यसैले अहिलेको विवादमा पुष्टि भएको व्यावसायिक संरचना र अमेरिकी अधिकारीले
उठाएको सुरक्षा आशङ्कालाई एउटै तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्न मिल्दैन ।
फोर्डको अर्को चिनियाँ सम्बन्ध
युरोपमा छ । फोर्ड र गिलीले स्पेनको भ्यालेन्सिया कारखानालाई केन्द्र बनाएर संयुक्त
कम्पनी स्थापना गर्ने सम्झौता गरेका छन् । प्रस्तावित कम्पनीमा फोर्डको हिस्सा ६६
र गिलीको ३४ प्रतिशत रहनेछ । नियामकीय स्वीकृति पाएपछि सन् २०२७ को पहिलो छमाहीमा
सञ्चालन सुरु गर्ने तथा सन् २०२८ देखि तीनवटा फोर्ड ब्रान्डका मल्टी–इनर्जी मोडल र
दुईवटा गिली इलेक्ट्रिक एसयूभी उत्पादन गर्ने योजना छ । यसले गिलीलाई युरोपमै
उत्पादन गर्ने आधार दिन्छ भने फोर्डले चिनियाँ प्लेटफर्म, विकास गति र लागत
क्षमताबाट लाभ लिन सक्छ ।
फोर्डले सरकारी आलोचनालाई तथ्यको गलत
बुझाइ र प्रचारमुखी प्रयास भनेको छ । फार्लीले यातायातमन्त्रीको पत्रमा आधारभूत
गलत बुझाइ र गलत दाबी रहेको भन्दै छोटो संवादबाटै ती कुरा स्पष्ट गर्न सकिने
बताएका छन् । फोर्डको तर्क छ—चीनमा बनेको ब्याट्री आयात गर्नुभन्दा चिनियाँ
प्रविधिको लाइसेन्स लिएर फोर्डकै नियन्त्रणमा रहेको अमेरिकी कारखानामा अमेरिकी
कामदारबाट ब्याट्री उत्पादन गर्नु घरेलु उद्योगका लागि बढी लाभदायक हुन्छ ।
तर फोर्डलाई परेको राजनीतिक अप्ठ्यारो
यहीँ छ । कम्पनीले चिनियाँ गाडीको अमेरिकी प्रवेश रोक्न कडा नियमको समर्थन गर्दै
आएको छ । अर्कोतर्फ, सस्तो ईभी बनाउन आवश्यक एलएफपी ब्याट्री प्रविधि क्याटलबाट
लिइरहेको छ र युरोपमा गिलीसँग साझेदारी गर्दै छ । प्रतिस्पर्धीको तयार उत्पादन
रोक्ने तर उसको प्रविधि प्रयोग गर्ने रणनीतिले रोजगारी र उत्पादन स्वदेशमै राख्न
सक्छ; प्रविधि, सेवा र बौद्धिक सम्पत्तिसँग जोडिएको निर्भरता भने समाप्त गर्दैन ।
समस्या फोर्ड एक्लैको होइन । एलएफपी
ब्याट्रीको लागत, ब्याट्री आपूर्ति शृङ्खला, तीव्र मोडल विकास, सफ्टवेयर र ठूलो
परिमाणमा उत्पादन गर्ने क्षमतामा चीनले बनाएको अग्रता तत्काल दोहोर्याउन कठिन छ ।
चीनसँग सम्बन्ध काट्दा पश्चिमा कम्पनीको लागत बढ्न र सस्तो ईभी ल्याउने समय लम्बिन
सक्छ । सम्बन्ध कायमै राख्दा प्रविधि हस्तान्तरण, डाटा सुरक्षा, बौद्धिक सम्पत्ति
र रणनीतिक नियन्त्रणका प्रश्न उठ्छन् । यही कारण अमेरिकी सरकारभित्र पनि एउटै
धारणा देखिँदैन—यातायातमन्त्रीले आलोचना गरिरहँदा ह्वाइट हाउसले फोर्डलाई अमेरिकी
उत्पादनमा लगानी बढाइरहेको महत्त्वपूर्ण घरेलु कम्पनी भनेको छ ।
नेपालका लागि यो विवादको अर्थ अमेरिकी
राजनीतिभन्दा फरक छ । नेपाली ईभी बजारमा उपलब्ध धेरै सस्ता र मध्यम मूल्यका गाडी
प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा चिनियाँ ब्याट्री, प्लेटफर्म र कम्पोनेन्टमा आधारित
छन् । कुनै गाडीको ब्याज अमेरिकी वा युरोपेली हुँदैमा त्यसको सम्पूर्ण प्रविधि पनि
त्यही देशमा विकसित भएको हुन्छ भन्ने छैन । भविष्यमा नेपाली ग्राहकले ब्रान्डको
राष्ट्रियतासँगै ब्याट्री कसले बनाएको हो, सफ्टवेयर र स्पेयर पार्ट्समा कसको
नियन्त्रण छ तथा दीर्घकालीन सेवा कसले दिन्छ भन्ने पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ ।
फोर्डमाथिको विवादले चीनबिनाको विश्व
अटो उद्योग तत्काल सम्भव छैन भन्ने अन्तिम निष्कर्ष दिँदैन । तर चीनबाट पूर्ण अलग
हुने राजनीतिक नारा र सस्तो ईभी उत्पादन गर्ने औद्योगिक वास्तविकताबीच ठूलो दूरी
रहेको अवश्य देखाउँछ । पश्चिमी कम्पनीले आफ्नै ब्याट्री, सफ्टवेयर र आपूर्ति
शृङ्खला विकास नगरेसम्म चिनियाँ गाडीलाई बजारबाहिर राख्दै चिनियाँ प्रविधि प्रयोग
गर्ने यो दोहोरो रणनीति अझै केही समय कायम रहने देखिन्छ ।
