कार उत्पादनमा जर्मनीको दबदबा कायम, चेक र स्लोभाकियाले बढाए चुनौती

काठमाडौं । युरोपको अटोमोबाइल उद्योगमा जर्मनीको वर्चस्व अझै कायम रहे पनि पछिल्ला केही वर्षयता उत्पादनको केन्द्र विस्तारै पूर्वी तथा मध्य युरोपतर्फ सर्दै गएको देखिएको छ । विद्युतीय सवारी उत्पादन, लागत प्रतिस्पर्धा, दक्ष जनशक्ति र सरकारी औद्योगिक नीतिको प्रभावका कारण चेक गणतन्त्र, स्लोभाकिया, हंगेरी, पोल्यान्ड र रोमानिया जस्ता मुलुक विश्व अटो उद्योगका नयाँ उत्पादन केन्द्रका रूपमा उदाइरहेका छन् ।

युरोपियन अटोमोबाइल म्यानुफ्याक्चरर्स एसोसिएसन (एसीईए) ले सार्वजनिक गरेको सन् २०२४ को तथ्यांकअनुसार युरोपेली संघ (ईयू–२७) भित्र कुल १ करोड १४ लाख १० हजारभन्दा बढी यात्रुवाहक कार उत्पादन भएका छन् । यद्यपि, अघिल्लो वर्षको तुलनामा कुल उत्पादन करिब ६.२ प्रतिशतले घटेको छ । यसको प्रमुख कारण विश्वव्यापी मागमा आएको सुस्तता, ऊर्जा लागतमा वृद्धि तथा विद्युतीय सवारीतर्फ उद्योगको तीव्र रूपान्तरणलाई मानिएको छ ।

तथ्यांकअनुसार जर्मनीले मात्रै ४० लाख ६९ हजारभन्दा बढी कार उत्पादन गर्दै कुल ईयू उत्पादनको करिब ३५.७ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ । यससँगै जर्मनी युरोपकै सबैभन्दा ठूलो अटो उत्पादन केन्द्रका रूपमा कायम रहेको छ ।

जर्मनीमा फक्सवागेन ग्रुप, मर्सिडिज–बेन्ज, बीएमडब्ल्यू, अडी, पोर्शे, ओपेल, फोर्ड तथा टेस्लाको बर्लिन गिगाफ्याक्ट्री जस्ता विश्वप्रसिद्ध कम्पनीहरूले उत्पादन गर्दै आएका छन् । उच्चस्तरीय स्वचालन प्रविधि, अनुसन्धान तथा विकासमा ठूलो लगानी, बलियो आपूर्ति सञ्जाल र प्रिमियम सवारी निर्यात जर्मनीको सफलताको आधार मानिन्छ । तर पछिल्लो समय उत्पादन लागत बढ्नु, चीनका विद्युतीय ब्रान्डबाट बढ्दो प्रतिस्पर्धा तथा विद्युतीय सवारीतर्फको महँगो रूपान्तरणले जर्मनीमाथि दबाब बढाउँदै लगेको विश्लेषण गरिएको छ ।

दोस्रो स्थानमा रहेको स्पेनले सन् २०२४ मा १८ लाख ७२ हजारभन्दा बढी यात्रुवाहक कार उत्पादन गरेको छ । जर्मनीभन्दा कम श्रम लागत, बलियो निर्यात पूर्वाधार, लचिलो उत्पादन प्रणाली तथा विकसित पार्ट्स आपूर्ति सञ्जालका कारण स्पेनले युरोपको प्रमुख उत्पादन केन्द्रका रूपमा आफ्नो स्थान मजबुत बनाएको हो । यहाँ सीट–कुप्रा, फक्सवागेन, रेनो, स्टेलान्टिस, मर्सिडिज–बेन्ज र फोर्डका उत्पादन केन्द्र सञ्चालनमा छन् ।

यसबीच सबैभन्दा उल्लेखनीय प्रगति भने चेक गणतन्त्रले गरेको छ । करिब १ करोड १० लाख जनसंख्या भएको यो देशले गत वर्ष १४ लाख ५२ हजारभन्दा बढी कार उत्पादन गर्दै तेस्रो स्थान हासिल गरेको छ । स्कोडा अटो, टोयोटा र हुन्डाईका उत्पादन केन्द्र रहेको चेक गणतन्त्र प्रति व्यक्ति कार उत्पादनका हिसाबले विश्वकै अग्रणी मुलुकमध्ये पर्छ । दक्ष जनशक्ति, प्रतिस्पर्धी उत्पादन लागत, उत्कृष्ट यातायात पूर्वाधार र फक्सवागेन ग्रुपको दीर्घकालीन लगानीले यसको उत्पादन क्षमता उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ ।

स्लोभाकियाले पनि करिब १० लाख कार उत्पादन गर्दै विश्वकै उच्च प्रति व्यक्ति कार उत्पादक देशको पहिचान कायम राखेको छ । यहाँ फक्सवागेन, किया, जगुआर ल्याण्ड रोभर, स्टेलान्टिस, ल्यान्ड रोभर तथा सिट्रोएनका उत्पादन केन्द्र सञ्चालनमा छन् । अटो उद्योग नै स्लोभाकियाको अर्थतन्त्रको प्रमुख आधार बनेको छ ।

युरोपको अटो उद्योगमा पछिल्लो दशक देखिएको सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन भने उत्पादनको केन्द्र विस्तारै पूर्वी युरोपतर्फ सर्नु हो । अहिले स्लोभाकिया, चेक गणतन्त्र, पोल्यान्ड, हंगेरी र रोमानियाले संयुक्त रूपमा उत्पादन गर्ने कारको संख्या धेरै परम्परागत पश्चिमी युरोपेली मुलुकहरूको भन्दा बढी हुन थालेको छ । कम उत्पादन लागत, दक्ष प्राविधिक जनशक्ति तथा विदेशी लगानीमैत्री नीतिले यी देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय अटो कम्पनीहरूको रोजाइ बनाइरहेको छ ।

उता फ्रान्सले ९ लाख १० हजारभन्दा बढी कार उत्पादन गर्दै अझै युरोपका प्रमुख उत्पादक देशमध्ये स्थान कायम राखेको छ । रेनो, प्युजो, सिट्रोएन तथा टोयोटाको उत्पादनले फ्रान्सको उद्योगलाई बल दिएको छ ।

तर इटालीको अवस्था भने विगतको तुलनामा निकै कमजोर बनेको छ । फेरारी, ल्याम्बोर्गिनी, मासेराटी, अल्फा रोमियो र फियाट जस्ता विश्वप्रसिद्ध ब्रान्डको जन्मस्थल भए पनि सन् २०२४ मा इटालीमा जम्मा करिब ३ लाख १० हजार कार मात्र उत्पादन भएको छ । यो पछिल्ला धेरै दशकयताकै न्यून उत्पादनमध्ये एक हो, जसले त्यहाँको उद्योग पुनर्संरचना र घट्दो घरेलु उत्पादनलाई संकेत गर्छ ।

विद्युतीय सवारीतर्फ विश्वव्यापी संक्रमणले युरोपको उत्पादन नक्सा अझ तीव्र रूपमा परिवर्तन गरिरहेको छ । नयाँ ब्याट्री गिगाफ्याक्ट्री, समर्पित विद्युतीय प्लेटफर्म, ब्याट्री आपूर्ति शृंखलाको स्थानीयकरण तथा चीनबाट बढ्दो लगानीका कारण जर्मनी, हंगेरी र मध्य युरोपका अन्य देशहरूमा ठूलो लगानी भित्रिइरहेको छ । अहिले अटो कम्पनीहरूले कम लागत, नवीकरणीय ऊर्जा, सरकारी प्रोत्साहन तथा ब्याट्री आपूर्तिकर्तासम्म सहज पहुँच भएका क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिन थालेका छन् ।

यस परिवर्तनले भारतसहित उदीयमान अटो बजारका लागि पनि महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ । विज्ञहरूका अनुसार विश्वस्तरीय उत्पादन क्लस्टर निर्माण, स्थानीय पार्ट्स तथा ब्याट्री उत्पादन, प्रतिस्पर्धी लागत, दक्ष जनशक्ति र बलियो आपूर्ति शृंखला निर्माण नगरी विश्व अटो उद्योगमा दीर्घकालीन प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन हुनेछ ।

समग्रमा हेर्दा जर्मनी अझै युरोपको सबैभन्दा ठूलो कार उत्पादक देश भए पनि आगामी दशकको वास्तविक प्रतिस्पर्धा मध्य तथा पूर्वी युरोपका उदीयमान उत्पादन केन्द्रहरूले तय गर्ने संकेत देखिएको छ । विद्युतीय सवारी, ब्याट्री प्रविधि र सफ्टवेयर–आधारित सवारी विकासतर्फ भइरहेको तीव्र लगानीले युरोपको अटो उद्योगको भविष्य नयाँ दिशातर्फ अघि बढिरहेको स्पष्ट देखिन्छ ।