विश्वमा गाडीको माग साढे ८ करोड, उत्पादन क्षमता १४ करोडभन्दा बढी

काठमाडौं । गाडी बजारमा विकल्प बढ्नु ग्राहकका लागि राम्रो कुरा हो । कम्पनीहरूबीच प्रतिस्पर्धा हुँदा मूल्य, सुविधा र सेवामा लाभ मिल्न सक्छ । तर संसारभर गाडी बनाउने कारखाना बढ्दै जाँदा त्यति नै अनुपातमा किन्ने ग्राहक पनि बढिरहेका छन् त ? यही अन्तरले विश्व अटो उद्योगमा दबाब सिर्जना गरिरहेको छ । नेपालमा गाडी रोजिरहेका ग्राहकका लागि पनि यसको अर्थ मूल्यसँगै खरिदपछिको सेवा र दीर्घकालीन स्वामित्वसँग जोडिन्छ ।

सन् २०२६ मा विश्वभर करिब ८ करोड ५० लाख नयाँ यात्रुवाहक गाडी बिक्री हुने अनुमान छ । उद्योगको वार्षिक उत्पादन क्षमता भने करिब १४ करोड २० लाख गाडीको छ । अर्थात् उपलब्ध क्षमताको करिब ६० प्रतिशत बराबर मात्रै बिक्री हुने अनुमान हो ।

यो दूरी किन समस्या हुन्छ भन्ने बुझ्न एउटा काल्पनिक उदाहरण हेरौँ । वार्षिक एक लाख गाडी बनाउन सक्ने कारखानाले ६० हजार मात्रै उत्पादन गर्दा पनि भवन, उपकरण र व्यवस्थापनका धेरै खर्च बेहोरिरहनुपर्छ । उत्पादन बढ्दा त्यही स्थिर खर्च धेरै गाडीमा बाँडिन्छ । त्यसैले कम्पनीलाई प्रत्येक गाडीबाट कम नाफा भए पनि बिक्री बढाएर कारखाना चलाइराख्ने दबाब पर्न सक्छ । तर ग्राहक बढेनन् भने सबै कम्पनीले एकैपटक उत्पादन बढाएर समस्या समाधान गर्न सक्दैनन् ।

पछिल्लो एक दशकमा विश्व अटो उद्योगमा करिब २ करोड ८० लाख गाडी बराबरको वार्षिक उत्पादन क्षमता थपिएको छ । त्यसको करिब ८० प्रतिशत चीनमा थपिएको हो, जबकि सोही अवधिमा बिक्री करिब ५० लाखले मात्र बढेको उल्लेख छ । यसले चिनियाँ कम्पनीलाई विदेशी बजार विस्तार गर्ने दबाब किन छ भन्ने बुझाउँछ । कारखाना बन्द वा उत्पादन क्षमता घटाउँदा रोजगारी, लगानी र स्थानीय अर्थतन्त्रमा असर पर्ने भएकाले त्यस्तो निर्णय आर्थिक हिसाबले आवश्यक देखिँदा पनि सजिलो हुँदैन ।

यसमा विद्युतीय सवारीतर्फको परिवर्तन पनि जोडिएको छ । कम्पनीहरूले पेट्रोल–डिजेल, हाइब्रिड र ईभीको मागअनुसार उत्पादन मिलाउनुपर्ने हुन्छ । एउटै कारखानाबाट फरक प्रविधिका गाडी बनाउन सकिने व्यवस्था त्यसको एउटा उपाय हो । तर पुरानो क्षमता कायम रहँदा नयाँ उत्पादन लाइन थपिए कुल क्षमता अझ बढ्न सक्छ । त्यसैले यो चुनौतीलाई ईभी वा इन्धन गाडीमध्ये एउटाको कमजोरीका रूपमा बुझ्न मिल्दैन । मुख्य प्रश्न कुन प्रविधिको गाडी कति बनाउने र त्यसका लागि पर्याप्त ग्राहक छन् कि छैनन् भन्ने हो ।

नेपालसँग यसको सम्बन्ध मूल्य प्रतिस्पर्धा र उपलब्ध विकल्पबाट जोडिन्छ । विदेशी बजार विस्तार गर्न चाहने कम्पनीले आकर्षक मूल्य, थप सुविधा वा राम्रो व्यावसायिक सर्त प्रस्ताव गर्न सक्छन् । त्यसको केही लाभ नेपाली ग्राहकसम्म पुग्ने सम्भावना हुन्छ । यद्यपि चीनमा मूल्य घटेको अनुपातमै नेपालमा पनि घट्छ भन्ने निश्चित हुँदैन । आयात मूल्यसँगै लागू हुने कर, ढुवानी, विनिमय दर, भेरियन्ट र स्थानीय सञ्चालन खर्चले यहाँको अन्तिम मूल्य निर्धारण गर्छन् । नेपालमा कुनै मोडलको अफर देखिएकै आधारमा त्यसलाई चीनको अतिरिक्त उत्पादनको परिणाम भन्न पनि पर्याप्त प्रमाण चाहिन्छ ।

उदाहरणका लागि, नेपालमा गाडी खोजिरहेका ग्राहकलाई उस्तै बजेटमा एउटा मोडलले बढी सुविधा र अर्कोले फराकिलो सेवा उपलब्धता दिएको हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा खरिद मूल्य मात्रै तुलना गर्दा निर्णय अपूरो हुन्छ । नियमित सर्भिस कहाँ हुन्छ, दुर्घटनापछि आवश्यक पार्टपुर्जा कसरी आउँछ र वारेन्टीको काम कसले गर्छ भन्ने कुरा पनि त्यही तुलनामा पर्नुपर्छ । यी प्रश्न नयाँ वा स्थापित, जुनसुकै ब्रान्डका गाडीमा लागू हुन्छन् ।

मूल्य प्रतिस्पर्धाको अर्को पक्ष पुराना ग्राहकसँग जोडिन्छ । मानौँ, कसैले किनेको केही समयपछि उही नयाँ गाडीको मूल्य उल्लेख्य घट्यो । त्यसले पुरानो गाडीको पुनर्बिक्री मूल्यमा पनि दबाब पार्न सक्छ । तर सबै मोडलको मूल्य एउटै गतिमा घट्दैन । गाडीको अवस्था, माग, सेवा, पार्टपुर्जा र बजारमा नयाँ गाडीको उपलब्धताले फरक पार्छन् । विश्वमा उत्पादन क्षमता धेरै छ भन्दैमा नेपालमा कुनै निश्चित ब्रान्ड बन्द हुने वा सबै गाडीको मूल्य घट्ने निष्कर्ष निकाल्ने आधार छैन ।

त्यसैले नेपाली खरिदकर्ताका लागि उपयोगी अभ्यास भनेको अफरको वास्तविक लाभ बुझ्नु हो । नगद छुट हो कि थपिएको सुविधा, वारेन्टीमा के समेटिन्छ र नियमित मर्मतको खर्च कति पर्न सक्छ भन्ने स्पष्ट गरेर तुलना गर्नुपर्छ । ईभी रोज्दा ब्याट्री वारेन्टीका सर्त र आफ्नो चार्जिङ व्यवस्था पनि यही हिसाबमा राख्नुपर्छ । केही वर्षमै गाडी फेर्ने योजना भएकालाई सम्भावित पुनर्बिक्री मूल्य बढी महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ; लामो समय चलाउनेलाई सेवा र प्रयोग खर्चको भार बढी पर्छ ।

विश्व अटो उद्योगको अतिरिक्त उत्पादन क्षमताले ग्राहकलाई राम्रो विकल्प र प्रतिस्पर्धी मूल्य दिलाउन सक्छ । त्यसको दीर्घकालीन लाभ भने बिक्रीपछिको सेवाले पनि धान्नुपर्छ । नेपालका ग्राहकका लागि उपयोगी प्रश्न यही हो—आज आफ्नो बजेटमा आएको गाडीले आगामी वर्षहरूमा पनि आफ्नो यात्रा, खर्च र सेवाको आवश्यकता कति राम्रोसँग पूरा गर्छ ?

स्रोत : लियाम डेनिङको ब्लुमबर्ग विश्लेषण, सिड्नी मर्निङ हेराल्डमा प्रकाशित, १९ अक्टोबर २०२६ । उत्पादन क्षमता र बिक्रीसम्बन्धी तथ्याङ्क सो लेखमा उद्धृत विवरणमा आधारित छन् ।