विश्व तेल बजारमा बढ्दो तनाव, फेरि बढ्ला त पेट्रोल–डिजेलको मूल्य ?
काठमाडौं । अन्तर्राष्ट्रिय कच्चा तेल बजार केही सातादेखि पुनः अस्थिर बन्दै गएको छ । उत्पादन नीतिमा परिवर्तन, भू–राजनीतिक तनाव, प्रमुख तेल उत्पादक राष्ट्रहरूको निर्णय तथा विश्वव्यापी मागको उतारचढावका कारण आगामी महिनाहरूमा पेट्रोल र डिजेलको मूल्य पुनः बढ्न सक्ने संकेत देखिन थालेका छन् ।
गत केही समयअघि विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घट्दै जाँदा नेपालमा पनि इन्धनको मूल्य केही चरणमा घटाइएको थियो । तर पछिल्ला दिनमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य फेरि माथितिर उक्लिन थालेपछि त्यसको प्रभाव नेपालमा पनि देखिन सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ ।
विशेषगरी मध्यपूर्व क्षेत्रमा जारी तनाव, प्रमुख उत्पादक राष्ट्रहरूको उत्पादन व्यवस्थापन नीति तथा विश्व अर्थतन्त्रमा सुधारसँगै इन्धनको माग बढ्न थालेको अवस्थाले कच्चा तेलको मूल्यलाई पुनः दबाबमा पारेको छ । ऊर्जा बजार विश्लेषकहरूका अनुसार आगामी केही महिनासम्म मूल्यमा उच्च उतारचढाव कायम रहने सम्भावना छ ।
नेपालले प्रयोग गर्ने सम्पूर्ण पेट्रोलियम पदार्थ भारतबाट आयात गर्छ । भारतले भने आफ्नो अधिकांश कच्चा तेल अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट खरिद गर्ने भएकाले विश्व बजारमा हुने मूल्य परिवर्तनको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपालमा पनि पर्छ । त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य बढेमा नेपाल आयल निगमले पनि नयाँ मूल्यसूची सार्वजनिक गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ ।
यद्यपि मूल्य बढ्ने वा नबढ्ने निर्णय केवल अन्तर्राष्ट्रिय बजारले मात्र निर्धारण गर्दैन । भारतीय आयल कर्पोरेसनबाट प्राप्त नयाँ खरिद मूल्य, ढुवानी लागत, अमेरिकी डलरको विनिमय दर तथा नेपाल आयल निगमको वित्तीय अवस्थाले समेत अन्तिम खुद्रा मूल्य निर्धारणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।
यदि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य लगातार उकालो लाग्ने अवस्था रह्यो भने आगामी मूल्य समायोजनमा पेट्रोल र डिजेल दुवै महँगिन सक्ने सम्भावना विश्लेषकहरूले औंल्याएका छन् । उल्टै विश्व बजारमा आपूर्ति बढ्ने वा माग कमजोर हुने अवस्था बनेमा मूल्य पुनः घट्न पनि सक्छ ।
यसबीच नेपालमा विद्युतीय सवारीसाधनको प्रयोग बढ्दै जाँदा पेट्रोलियम इन्धनको दीर्घकालीन मागमा केही कमी आउने अपेक्षा गरिएको छ । तर सार्वजनिक यातायात, मालवाहक सवारी तथा अधिकांश आन्तरिक दहन इन्जिनयुक्त सवारी अझै पनि पेट्रोल र डिजेलमै निर्भर रहेकाले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारको प्रभाव तत्काल कम हुने अवस्था देखिँदैन ।
ऊर्जा बजारको पछिल्लो अवस्थाले आगामी दिनमा इन्धनको मूल्य पुनः वृद्धि हुने सम्भावना पूर्ण रूपमा नकार्न नसकिने देखाएको छ । त्यसैले विश्व कच्चा तेल बजारको दिशा, प्रमुख उत्पादक राष्ट्रहरूको निर्णय तथा भारतीय आयल कर्पोरेसनले नेपाल आयल निगमलाई पठाउने नयाँ मूल्यसूची आगामी मूल्य निर्धारणका लागि निर्णायक हुनेछन् ।
