सिटबेल्ट र एयरब्यागबीच कस्तो सम्बन्ध छ ? एउटा मात्रै किन पर्याप्त हुँदैन ?
काठमाडौं । गाडी सामान्य गतिमै गुडिरहेको किन नहोस्, अचानक ठोक्किँदा त्यसमा सवार व्यक्तिको शरीरले निकै ठूलो झट्का सहनुपर्छ । गाडी रोकिएसँगै शरीर नरोकिँदा चालक वा यात्रु स्टेयरिङ, ड्यासबोर्ड, सिसा वा अगाडिको सिटमा ठोक्किन सक्छन् । सामान्य फित्ताजस्तो देखिने सिटबेल्टको वास्तविक भूमिका यही क्षणमा सुरु हुन्छ ।
गाडी जति गतिमा गुडिरहेको हुन्छ,
त्यसमा बसेको व्यक्तिको शरीर पनि त्यति नै गतिमा अगाडि बढिरहेको हुन्छ ।
दुर्घटनामा गाडी एकाएक रोकिए पनि जडत्वका कारण शरीर अगाडितर्फ हुत्तिन्छ । सिटबेल्ट
नलगाएको अवस्थामा शरीरलाई रोक्ने पहिलो वस्तु स्टेयरिङ, ड्यासबोर्ड वा
विन्डस्क्रिन बन्न सक्छ ।
सिटबेल्टले शरीरलाई सिटमै अड्याएर
यस्तो अनियन्त्रित गतिविधि रोक्छ । यसले यात्रु गाडीबाहिर उछिट्टिने जोखिम
घटाउनुका साथै दुर्घटनाको बल काँध, छाती र कम्मरजस्ता शरीरका तुलनात्मक रूपमा
बलिया भागमा बाँडिदिन्छ ।
एकैचोटि रोकिन दिँदैन शरीर
दुर्घटनामा शरीर जति अचानक रोकिन्छ,
चोट लाग्ने जोखिम उति नै बढी हुन्छ । सिटबेल्टको बलियो फित्ता निश्चित सीमासम्म
तन्किने गरी बनाइएको हुन्छ । यसले शरीरलाई एकैचोटि रोक्नुको सट्टा अत्यन्त छोटो
समयभित्र क्रमशः रोक्छ र शरीरमा पर्ने उच्चतम झट्का कम गर्न सहयोग गर्छ ।
सही तरिकाले लगाइएको थ्री–पोइन्ट
सिटबेल्टको तल्लो भाग कम्मरमुनिको हिप बोनमाथि बस्छ भने माथिल्लो भाग काँध हुँदै
छातीको बीचबाट जान्छ । यसरी बेल्टले दुर्घटनाको बल पेट, घाँटी वा अनुहारजस्ता
संवेदनशील भागमा केन्द्रित हुन दिँदैन ।
अमेरिकी राष्ट्रिय राजमार्ग ट्राफिक
सुरक्षा प्रशासनका अनुसार अगाडिको सिटमा सही तरिकाले सिटबेल्ट लगाउँदा यात्रुवाहक
कार दुर्घटनामा मृत्युको जोखिम करिब ४५ प्रतिशत र मध्यमदेखि अत्यन्त गम्भीर चोटको
जोखिम करिब ५० प्रतिशत घट्न सक्छ ।
प्रिटेन्सनर र लोड लिमिटरको भूमिका
आधुनिक गाडीका सिटबेल्टमा प्रिटेन्सनर
र लोड लिमिटरजस्ता सिस्टम पनि राखिएका हुन्छन् । दुर्घटना भएको पहिचान हुनासाथ
प्रिटेन्सनरले बेल्टको खुकुलोपन हटाएर शरीरलाई सिटतर्फ अड्याउँछ । यसले यात्रु
अगाडि हुत्तिन सक्ने दूरी घटाउँछ ।
शरीरमा अत्यधिक दबाब पुग्न थालेपछि
लोड लिमिटरले बेल्टलाई नियन्त्रित रूपमा केही खुकुलो हुन दिन्छ । यसले शरीरलाई
नियन्त्रणमै राखेर छातीमा पर्ने बल कम गर्न मद्दत गर्छ ।
दुर्घटनापछि बेल्ट बाहिरबाट सामान्य
देखिए पनि प्रिटेन्सनर सक्रिय भइसकेको हुन सक्छ । त्यसैले ठूलो दुर्घटनामा परेको
गाडीको सिटबेल्ट सिस्टम टेक्निसियनबाट इन्स्पेक्सन गराउनु आवश्यक हुन्छ ।
एयरब्याग सिटबेल्टको विकल्प होइन
कतिपय चालकले गाडीमा एयरब्याग भएका
कारण सिटबेल्ट आवश्यक नपर्ने ठान्छन् । तर एयरब्याग सिटबेल्टको विकल्प नभई त्यसको
पूरक सुरक्षा प्रणाली हो ।
सिटबेल्टले चालक वा यात्रुलाई उपयुक्त
स्थानमा राखेपछि एयरब्यागले टाउको र छातीलाई थप सुरक्षा दिन्छ । सिटबेल्ट नलगाएको
व्यक्ति दुर्घटनामा तीव्र गतिले खुलिरहेको एयरब्यागतर्फ हुत्तिन सक्छ, जसले चोटको
जोखिम अझ बढाउन सक्छ ।
अमेरिकी रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम
केन्द्रले पनि सिटबेल्ट र एयरब्याग एकसाथ प्रयोग हुँदा वयस्क यात्रुले सबैभन्दा
प्रभावकारी सुरक्षा पाउने उल्लेख गरेको छ ।
पछाडि बस्दा पनि लगाउनैपर्छ
पछाडिको सिटलाई पूर्ण सुरक्षित ठानेर
सिटबेल्ट नलगाउने प्रवृत्ति नेपालमा पनि सामान्य देखिन्छ । तर दुर्घटनामा पछाडि
बसेको यात्रु अगाडितर्फ हुत्तिएर अगाडिको सिट वा त्यहाँ बसेका व्यक्तिमाथि ठोक्किन
सक्छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार
सिटबेल्टले अगाडिको सिटमा प्राणघातक चोटको जोखिम ५० प्रतिशतसम्म घटाउन सक्छ ।
पछाडिको सिटमा पनि यसले मृत्यु तथा गम्भीर चोटको जोखिम करिब २५ प्रतिशत घटाउन
सहयोग गर्छ ।
त्यसैले सिटबेल्ट चालक र अगाडिको
यात्रुका लागि मात्रै होइन । गाडीमा उपलब्ध हरेक सिटमा बसेका यात्रुले छोटो वा
लामो जुनसुकै यात्रामा पनि यसलाई लगाउनुपर्छ ।
सिटबेल्ट लगाउँदा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
सिटबेल्ट लगाएको मात्रै पर्याप्त
हुँदैन, त्यसको पोजिसन पनि सही हुनुपर्छ । तल्लो बेल्ट पेटमाथि नभई कम्मरभन्दा तल
हिप बोनमाथि राख्नुपर्छ । सोल्डर बेल्ट काँध हुँदै छातीको बीचबाट जानुपर्छ ।
बेल्टलाई पाखुरामुनि वा ढाडपछाडि
राख्नु हुँदैन । बटारिएको, अत्यधिक खुकुलो वा गलत स्थानमा राखिएको बेल्टले
दुर्घटनामा अपेक्षित सुरक्षा दिन सक्दैन ।
बालबालिकाका लागि शरीरको उचाइ र
तौलअनुसार चाइल्ड कार सिट वा बुस्टर सिट प्रयोग गर्नुपर्छ । गर्भवती महिलाले पनि
ल्याप बेल्ट पेटमाथि नराखी पेटभन्दा तल हिप बोनमाथि र सोल्डर बेल्ट छातीको बीचबाट
जाने गरी लगाउनुपर्छ ।
सिटबेल्टले दुर्घटना रोक्दैन । तर दुर्घटना भइसकेपछि शरीरलाई सिटमै राख्ने, गाडीबाहिर उछिट्टिन नदिने, भित्री भागमा ठोक्किने सम्भावना घटाउने र शरीरमा पर्ने बललाई बाँड्ने काम गर्छ । त्यसैले गाडी गुड्नुअघि हरेक यात्रुले सिटबेल्ट लगाउनु सामान्य नियम मात्रै होइन, ज्यान जोगाउने सबैभन्दा सरल अभ्यास हो ।
