ईभीतर्फको यात्रामा हाइब्रिडको भूमिका किन बढ्दै छ ?

काठमाडौँ । पेट्रोल–डिजेलबाट विद्युतीय प्रविधितर्फ सर्दै गरेको अटो बजारमा हाइब्रिडले खरिदकर्तालाई बीचको विकल्प दिएको छ । इन्जिनसँगै विद्युतीय मोटर प्रयोग गर्ने यो प्रविधिले साधारण इन्धन गाडीको तुलनामा दक्षता बढाउँछ । बाहिरबाट चार्ज गर्न नपर्ने हाइब्रिडमा चार्जिङको व्यवस्था नगरी पनि विद्युतीय मोटरको लाभ लिन सकिन्छ ।

यसको बजार उपस्थितिलाई युरोपको पछिल्लो तथ्यांकले देखाउँछ । बजार अनुसन्धान संस्था JATO का अनुसार सेप्टेम्बर २०२६ मा उसले समेटेका २८ युरोपेली बजारमा फुल हाइब्रिड कारको दर्ता अघिल्लो वर्षको समान महिनाभन्दा ७.६ प्रतिशत बढेर १ लाख ७७ हजार ७६४ पुगेको छ । प्लगइन हाइब्रिडको दर्ता भने २५.३ प्रतिशत बढेर १ लाख ६५ हजार ७४१ पुगेको छ। यी दुई प्रणालीको प्रयोग र चार्जिङ आवश्यकता फरक छन् ।

साधारण फुल हाइब्रिडमा इन्जिन र मोटरले आवश्यकताअनुसार गाडी चलाउँछन् । ब्रेक लगाउँदा सामान्यतः खेर जाने ऊर्जाको केही भाग विद्युत्मा रूपान्तरण गरेर ब्याट्रीमा राखिन्छ । इन्जिनबाट पनि ब्याट्री चार्ज हुन्छ । कम गति वा निश्चित अवस्थामा मोटरले मात्रै गाडी चलाउन सक्छ भने अन्य अवस्थामा इन्जिनलाई सहयोग गर्छ । यसले विशेषगरी बारम्बार रोकिने र गुड्ने यात्रामा इन्धन प्रयोग घटाउन मद्दत गर्छ । माइल्ड हाइब्रिडमा भने मोटरको भूमिका मुख्यतः इन्जिनलाई सहयोग गर्नुमा सीमित हुन्छ ।

यही बनावटले चार्जिङको नियमित सुविधा नभएका प्रयोगकर्ताका लागि फुल हाइब्रिडलाई उपयोगी विकल्प बनाउँछ । गाडीमा पेट्रोल भर्ने प्रक्रिया कायम रहन्छ र यात्राको योजना चार्जिङसँग जोड्नुपर्दैन । तर इन्धनमा निर्भरता पनि कायम रहन्छ; हाइब्रिडमा ब्याट्री र मोटर हुँदैमा पेट्रोलको आवश्यकता हट्दैन ।

प्लगइन हाइब्रिडमा बाहिरबाट चार्ज गर्न मिल्ने ब्याट्री हुन्छ । उपलब्ध चार्ज र मोडलको क्षमताअनुसार यसले केही दूरी विद्युत्मा चल्न सक्छ, त्यसपछि इन्जिनको सहयोग लिन्छ । त्यसैले यसको उपयोगिता बुझ्दा संयुक्त रेन्जसँगै विद्युतीय रेन्ज र नियमित चार्ज गर्ने सुविधा हेर्नुपर्छ । ब्याट्री चार्ज गरेर विद्युतीय दूरी प्रयोग गर्नु यसको इन्धन बचतसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित हुन्छ ।

हाइब्रिडको विस्तार हुँदैमा पूर्ण विद्युतीय गाडीको गति रोकिएको भने छैन । JATO कै समान बजार र अवधिको तथ्यांकमा सेप्टेम्बरमा पूर्ण विद्युतीय कारको दर्ता ६० प्रतिशत बढेर ४ लाख १५ हजार १५७ पुगेको छ । कुल नयाँ कार दर्तामा यसको हिस्सा ३०.५ प्रतिशत छ । त्यस महिना पूर्ण विद्युतीय कारको वृद्धिदर फुल हाइब्रिड र प्लगइन हाइब्रिड दुवैभन्दा उच्च थियो ।

विश्वव्यापी विवरणमा पनि प्रविधिको परिभाषा छुट्याउन आवश्यक छ । अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीको विवरणअनुसार सन् २०२५ मा पूर्ण विद्युतीय र प्लगइन हाइब्रिड जोडेर कार बिक्री २ करोड नाघेको थियो, जुन अघिल्लो वर्षभन्दा २० प्रतिशत बढी हो । उक्त संयुक्त बिक्रीमा पूर्ण विद्युतीय कारको हिस्सा ६५ प्रतिशत थियो । यस गणनामा बाहिरबाट चार्ज गर्न नमिल्ने साधारण हाइब्रिड समावेश छैन । त्यसैले ‘इलेक्ट्रिक कार’ र ‘हाइब्रिड’ शीर्षकमा आएका फरक तथ्यांक सीधै तुलना गर्दा बजारको अर्थ बदलिन सक्छ ।

नेपालका खरिदकर्ताका लागि पनि उपयोगी प्रश्न आफ्नो प्रयोगसँग कुन प्रविधि मिल्छ भन्ने हो । घर वा कार्यालयमा चार्ज गर्न सकिने अवस्था, नियमित यात्रा दूरी, लामो यात्राको आवश्यकता र खरिद मूल्यलाई सँगै हेर्नुपर्छ । हाइब्रिडको इन्धन बचत वा ईभीको विद्युत् खर्च मात्रै हेरेर कुल स्वामित्व खर्च तय हुँदैन; मर्मत, बिमा, ब्याज, वारेन्टी र पुनर्बिक्री मूल्य पनि जोडिन्छन् । हाइब्रिडको बल चार्जिङबिना दक्षता बढाउनुमा छ भने पूर्ण विद्युतीय गाडीले सञ्चालनका लागि पेट्रोल–डिजेलको आवश्यकता हटाउँछ । बजारमा दुवैको विस्तारले खरिदकर्तालाई फरक आवश्यकताअनुसार विकल्प दिएको छ ।