समयमै अयल नबदल्दा गियर कडा हुनेदेखि इन्जिन सिजसम्मको जोखिम

काठमाडौं । मोटरसाइकलको आवाज बढ्नु, पिकअप घट्नु वा गियर परिवर्तन गर्दा पहिलेभन्दा असहज महसुस हुनु सधैँ ठूलो खराबीको संकेत नहुन सक्छ । कहिलेकाहीँ चालकले सामान्य ठानेर बेवास्ता गरेको इन्जिन अयल नै यस्ता समस्याको सुरुवाती कारण बनिरहेको हुन्छ ।

इन्जिन अयलले इन्जिनभित्र तीव्र गतिमा चल्ने पिस्टन, सिलिन्डर, क्यामशाफ्ट, क्र्याङ्कशाफ्ट र बियरिङजस्ता भागबीच प्रत्यक्ष घर्षण हुन दिँदैन । यसले ताप नियन्त्रण गर्न, फोहोर तथा धातुका मसिना कणलाई समेटेर राख्न र इन्जिनका भित्री भागलाई क्षयबाट जोगाउन पनि सहयोग गर्छ ।

तर, लामो समयसम्म प्रयोग भएपछि अयलमा ताप, इन्धनका अवशेष, कार्बन र धातुका मसिना कण मिसिँदै जान्छन् । अयलको चिप्लोपन र सुरक्षा दिने क्षमता कमजोर भएपछि त्यसको असर इन्जिनको आवाज, तापक्रम, माइलेज र पर्फर्मेन्समा देखिन थाल्छ ।

बढ्छ घर्षण र इन्जिनको घिसावट

अयलको मुख्य काम चलायमान भागबीच सुरक्षा तह बनाउनु हो । अयल पुरानो भएर प्रभावकारिता घटेपछि पिस्टन रिङ, सिलिन्डर, क्याम र बियरिङमा घर्षण बढ्न सक्छ ।

यो अवस्था लामो समय रहँदा कम्प्रेसन कमजोर हुने, पिकअप घट्ने र इन्जिनबाट अस्वाभाविक आवाज आउने जोखिम रहन्छ । सुरुमा सामान्य सुनिने ट्याक–ट्याक वा खडखड आवाजले पछि महँगो मर्मतको संकेत दिन सक्छ ।

इन्जिन बढी तात्न सक्छ

इन्जिनलाई चिस्याउने सम्पूर्ण जिम्मा अयलको मात्र नभए पनि यसले भित्री भागबाट ताप हटाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । अयलको मात्रा कम भएमा वा त्यसको गुणस्तर अत्यधिक बिग्रिएमा घर्षणसँगै ताप पनि बढ्छ ।

नेपालका उकालो सडक, लामो ट्राफिक जाम, धुलाम्मे बाटो र कम गतिमा लगातार चलाउनुपर्ने अवस्थाले इन्जिनमाथि थप भार पार्छ । विशेषगरी एयरकुल्ड मोटरसाइकलमा अयलको तह र अवस्था नियमित जाँच गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

स्लजले अयल पुग्ने बाटो रोक्न सक्छ

अयल धेरै समयसम्म नबदल्दा फोहोर र अक्सिडेसनका कारण बाक्लो लेदो अर्थात् स्लज बन्न सक्छ । यसले अयल स्ट्रेनर, फिल्टर तथा इन्जिनभित्रका साना अयल च्यानल बन्द गर्न सक्छ ।

अयल पुग्नुपर्ने भागमा पर्याप्त लुब्रिकेसन नभए बियरिङ, क्यामशाफ्ट र पिस्टन क्षेत्रमा तीव्र घिसावट सुरु हुन सक्छ । अवस्था गम्भीर बनेमा अयल पम्पको काम प्रभावित भएर इन्जिन सिजसमेत हुन सक्छ ।

गियर र क्लचमा पनि देखिन सक्छ असर

धेरै मोटरसाइकलमा इन्जिन, क्लच र गियरबक्सले एउटै अयल प्रयोग गर्छन् । त्यसैले अयलको गुणस्तर कमजोर हुँदा गियर परिवर्तन कडा हुने, न्युट्रल फेला पार्न कठिन हुने वा क्लचको व्यवहार अस्वाभाविक देखिने सम्भावना हुन्छ ।

यद्यपि यस्ता समस्या अयलका कारण मात्रै आउँदैनन् । क्लच एड्जस्टमेन्ट, केबल, क्लच प्लेट वा गियरबक्समा खराबी हुँदा पनि उस्तै संकेत देखिन सक्छन् । अयल परिवर्तनपछि पनि समस्या कायमै रहे टेक्निसियनबाट इन्स्पेक्सन गराउनुपर्छ ।

पावर र माइलेज घट्न सक्छ

घर्षण बढेको इन्जिनलाई उही शक्ति निकाल्न बढी मेहनत गर्नुपर्छ । यसले एक्सिलेरेसन सुस्त भएको अनुभव गराउन र इन्धन खपत बढाउन सक्छ ।

पिस्टन रिङ वा सिलिन्डरमा धेरै घिसावट भइसकेपछि अयल कम्बसन चेम्बरमा पुगेर जल्न सक्छ । त्यस अवस्थामा साइलेन्सरबाट निलो धुवाँ निस्कने र अयलको तह छिट्टै घट्ने समस्या देखिन सक्छ । निलो धुवाँ केवल पुरानो अयलको नभई इन्जिनभित्र घिसावट वा सिलसम्बन्धी खराबीको संकेत पनि हुन सक्छ ।

सबै मोटरसाइकलमा एउटै अवधि लागू हुँदैन

मोटरसाइकलको अयल अनिवार्य रूपमा हरेक तीन वा चार हजार किलोमिटरमै बदल्नुपर्छ भन्ने एउटै नियम छैन । मोडल, इन्जिन, प्रयोग भएको अयल, यात्रा अवस्था र उत्पादकको सिफारिसअनुसार परिवर्तन अवधि फरक हुन्छ ।

उदाहरणका लागि केही मोटरसाइकलमा उत्पादकले प्रत्येक छ हजार किलोमिटरमा अयल बदल्न भनेका छन् भने केही नयाँ मोडलको आधिकारिक तालिकामा पहिलो सर्भिसपछि दस हजार किलोमिटरसम्मको अवधि उल्लेख गरिएको पाइन्छ । त्यसैले इन्टरनेटमा भेटिएको सामान्य सुझावभन्दा आफ्नै मोटरसाइकलको ओनर्स म्यानुअल र सर्भिस तालिकालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ ।

धुलो, छोटो दूरीको बारम्बार यात्रा, लामो जाम, धेरै उकालो, उच्च तापक्रम वा भारी भारमा मोटरसाइकल चलाइन्छ भने सामान्यभन्दा चाँडो इन्स्पेक्सन आवश्यक पर्न सक्छ ।

कालो हुँदैमा तुरुन्त बदल्नुपर्छ भन्ने होइन

प्रयोगपछि अयल कालो हुनु स्वाभाविक प्रक्रिया पनि हुन सक्छ । अयलले इन्जिनभित्रको कार्बन र फोहोर समेट्दा यसको रङ परिवर्तन हुन्छ । त्यसैले रङ मात्रै हेरेर अयल पूर्ण रूपमा बिग्रिएको निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन ।

बरु अयलको तह तोकिएको सीमाभन्दा तल झरेको छ कि छैन, असामान्य रूपमा बाक्लो वा पातलो भएको छ कि छैन, जलेको गन्ध आउँछ कि आउँदैन र परिवर्तन अवधि पूरा भयो कि भएन भन्ने हेर्नुपर्छ ।

अयल छान्दा यी कुरा हेर्नुहोस्

उत्पादकले तोकेको भिस्कोसिटी ग्रेड र मापदण्डको अयल प्रयोग गर्नु सबैभन्दा सुरक्षित हुन्छ । जस्तै, दस डब्ल्यू–तीस, दस डब्ल्यू–चालीस वा बीस डब्ल्यू–पचासमध्ये कुन प्रयोग गर्ने भन्ने निर्णय मोटरसाइकलको म्यानुअलअनुसार हुनुपर्छ ।

मिनरल, सेमी–सिन्थेटिक वा फुल–सिन्थेटिकमध्ये महँगो अयल नै हरेक मोटरसाइकलका लागि उत्तम हुन्छ भन्ने छैन । सही ग्रेड, सही मापदण्ड र उत्पादकले तोकेको परिवर्तन अवधि पालना गर्नु बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

अयल फिल्टर भएको मोडलमा उत्पादकले तोकेको समयमा फिल्टर पनि बदल्नुपर्छ । नयाँ अयल हालेर पुरानै अत्यधिक फोहोर फिल्टर राख्दा अयलको प्रवाह प्रभावित हुन सक्छ ।

अन्ततः, अयल मोटरसाइकलमा नियमित रूपमा बदलिने तुलनात्मक रूपमा सस्तो सामग्री हो, तर त्यसको अभाव वा बेवास्ताले बिग्रने इन्जिन महँगो हुन्छ । अयलको तह नियमित जाँच्ने, सर्भिस अभिलेख राख्ने र आफ्नै मोडलको म्यानुअलअनुसार परिवर्तन गर्ने बानीले मोटरसाइकललाई लामो समयसम्म चुस्त राख्न सक्छ ।