तेलको भाउ घट्ने आशामा नेपाली, आयल निगमले कहिले सुनाउँछ राहतको खबर?
काठमाडौं । केही महिनादेखि बढ्दो इन्धन मूल्यको मार खेपिरहेका नेपाली उपभोक्ताका लागि अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट सुखद संकेत आएको छ । इरान–इजरायल तनावका कारण आकासिएको कच्चा तेलको मूल्य अहिले युद्ध सुरु हुनुअघिकै स्तरमा झरेको छ । विश्वबजारमा तेल सस्तो बन्दै जाँदा नेपालमा पनि पेट्रोल, डिजेल र खाना पकाउने ग्यासको मूल्य घट्ने अपेक्षा बढेको छ ।
विश्व तेल बजारको प्रमुख सूचक मानिने ‘ब्रेन्ट क्रूड’को मूल्य हाल फेब्रुअरी अन्त्यतिरको स्तरमा झरेको छ । तर यसको प्रत्यक्ष लाभ नेपाली उपभोक्ताले तत्काल पाउने अवस्था भने छैन । नेपाल आयल निगमका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आएको मूल्य परिवर्तनको प्रभाव नेपालमा देखिन अझै केही समय लाग्न सक्छ ।
नेपालमा इन्धनको मूल्य निर्धारण कच्चा तेलभन्दा बढी भारतीय आयल निगम (आईओसी) बाट प्राप्त हुने प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यसूचीका आधारमा हुने भएकाले आगामी जुलाई १ मा प्राप्त हुने नयाँ मूल्यसूची निर्णायक बन्नेछ ।
किन ढिलो हुन्छ मूल्य घट्न ?
सामान्यतया कच्चा तेल सस्तो हुँदा प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य पनि घट्नुपर्ने हो । तर युद्धका कारण मध्यपूर्वका केही प्रशोधन केन्द्र प्रभावित बनेपछि प्रशोधित इन्धनको आपूर्ति सहज हुन सकेको छैन । त्यसैले कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा घटे पनि पेट्रोल र डिजेलको मूल्य सोही अनुपातमा झर्न समय लागिरहेको छ ।
युद्धअघि कच्चा र प्रशोधित तेलबीच सीमित मूल्य अन्तर हुने गरेकोमा युद्धपछि त्यो अन्तर अस्वाभाविक रूपमा बढेको निगमको भनाइ छ । अहिले भने दुवैको मूल्य क्रमशः घट्दो क्रममा रहेकाले आगामी मूल्यसूचीमा केही राहत आउने अपेक्षा गरिएको छ ।
युद्धले नेपालमा कति बढ्यो इन्धनको भार ?
इरान–इजरायल तनाव चर्किएपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा इन्धन महँगिएको प्रभाव नेपालमा पनि देखिएको थियो । पछिल्ला महिनाहरूमा छोटो अवधिमै पटक–पटक मूल्यवृद्धि गरिएको थियो ।
युद्ध सुरु हुनुअघि पेट्रोल प्रतिलिटर १५७ रुपैयाँ र डिजेल १४२ रुपैयाँमा उपलब्ध थियो । अहिले पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर २१४.५० रुपैयाँ र डिजेल तथा मट्टितेलको मूल्य २२५ रुपैयाँ पुगेको छ । त्यस्तै, खाना पकाउने एलपी ग्यासको मूल्य पनि प्रतिसिलिन्डर १,९०० रुपैयाँबाट बढेर २,१६० रुपैयाँ पुगेको छ ।
निगमको चुनौती अझै सकिएको छैन
युद्धका कारण बढेको लागत तत्काल उपभोक्तामाथि नथोपर्न नेपाल आयल निगमले मूल्य स्थिरीकरण कोष र सञ्चित मुनाफाको ठूलो हिस्सा खर्च गरेको थियो । निगमका अनुसार करिब साढे दुई महिनाको अवधिमा मात्रै ३६ अर्ब रुपैयाँ बराबरको रकम खर्च भएको छ ।
यसक्रममा १९ अर्ब रुपैयाँ मूल्य स्थिरीकरण कोषबाट र १७ अर्ब रुपैयाँ सञ्चित मुनाफाबाट उपयोग गरिएको थियो । तर हाल दुवै स्रोत लगभग सकिएको निगमले जनाएको छ ।
निगमका अनुसार अहिले पनि एलपी ग्यासको प्रत्येक सिलिन्डरमा एक हजार रुपैयाँभन्दा बढी घाटा भइरहेको छ । पेट्रोल र डिजेलबाट केही नाफा भए पनि त्यसले ग्यासको घाटा पूर्ति गर्न पर्याप्त नरहेको बताइएको छ ।
अब के होला ?
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेल लगातार सस्तो बन्दै जानु नेपाली उपभोक्ताका लागि सकारात्मक संकेत हो । तर नेपालमा मूल्य घट्ने वा नघट्ने अन्तिम निर्णय भारतीय आयल निगमबाट आउने नयाँ मूल्यसूची र नेपाल आयल निगम सञ्चालक समितिको निर्णयमा निर्भर रहनेछ ।
यद्यपि विश्वबजारको पछिल्लो अवस्थाले पेट्रोल, डिजेल र ग्यासको मूल्यमा केही राहत आउने सम्भावना बलियो बनाएको छ । त्यसैले अहिले आम नेपालीको चासो एउटै छ—‘विश्वबजारमा तेल सस्तो भइसक्यो, अब नेपालमा कहिले घट्छ ?’
