विद्युतीय भविष्यको चर्चा, तर हाइब्रिडमा किन बढ्दै छ लगानी ?

काठमाडौं । संसारको सवारी बजार तीव्र गतिमा बदलिँदै छ । एकातिर धुवाँरहित यातायातको बहस चर्किएको छ भने अर्कोतिर पेट्रोल इन्जिन र विद्युतीय मोटर दुवै प्रयोग हुने हाइब्रिड सवारीले नयाँ गति समातेको छ । भविष्य पूर्ण विद्युतीय हुने चर्चा चलिरहँदा उत्पादकले हाइब्रिडमा लगानी बढाउनु सामान्य संयोग मात्र होइन ।

पूर्ण विद्युतीय सवारीप्रति ग्राहकको आकर्षण बढे पनि संसारका सबै बजार त्यसका लागि समान रूपमा तयार भइसकेका छैनन् । चार्जिङ पूर्वाधार, गाडीको मूल्य, ब्याट्रीप्रतिको विश्वास र लामो यात्राको चिन्ताले धेरै ग्राहकलाई तत्काल पूर्ण विद्युतीय सवारी रोज्नबाट रोकिरहेको छ ।

यही अन्योलबीच हाइब्रिड उत्पादक र ग्राहक दुवैका लागि बीचको सहज बाटो बनेको छ । यसले पेट्रोल इन्जिनसँगै विद्युतीय मोटर प्रयोग गर्ने भएकाले इन्धन खपत घटाउँछ । सामान्य हाइब्रिडलाई बाहिरी स्रोतबाट चार्ज गर्नुपर्दैन भने प्लगइन हाइब्रिडमा ब्याट्री सकिएपछि पनि पेट्रोलको सहायताले यात्रा जारी राख्न सकिन्छ ।

एउटै समयमा दुई बजार जोगाउने रणनीति

ठूला उत्पादकले हाइब्रिड रोज्नुको मुख्य कारण ग्राहकलाई विकल्प दिनु मात्र होइन, व्यावसायिक जोखिम घटाउनु पनि हो । पूर्ण विद्युतीय सवारी उत्पादनका लागि नयाँ संरचना, ठूलो ब्याट्री, सफ्टवेयर र छुट्टै आपूर्ति प्रणालीमा ठूलो लगानी चाहिन्छ । त्यसको तुलनामा पुरानै उत्पादन संरचनालाई उपयोग गरेर हाइब्रिड तयार गर्न सहज हुन्छ ।

हाइब्रिड बिक्रीबाट तत्काल आम्दानी गर्न सकिने भएकाले उत्पादकले त्यसबाट प्राप्त रकम नयाँ विद्युतीय सवारी र ब्याट्री प्रविधिको विकासमा लगाउन सक्छन् । यसरी हाइब्रिडले आजको बजार जोगाउँदै भोलिको विद्युतीय तयारीलाई पनि आर्थिक आधार दिन्छ ।

ग्राहकको रोजाइले बदल्यो उत्पादकको बाटो

हाइब्रिडको विस्तार उत्पादकले मात्र सिर्जना गरेको योजना होइन । यसको पछाडि ग्राहकको माग पनि उत्तिकै बलियो छ ।

फोर्डले सन् २०२५ मा अमेरिकामा दुई लाख २८ हजारभन्दा बढी हाइब्रिड सवारी बिक्री गरेको थियो । यो कम्पनीको अहिलेसम्मकै उच्च वार्षिक हाइब्रिड बिक्री हो । हुन्डाईले सन् २०३० सम्म हाइब्रिड परिवारलाई १८ भन्दा बढी मोडलमा विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ ।

टोयोटाले पनि एउटै प्रविधिमा निर्भर नभई बजारअनुसार हाइब्रिड, प्लगइन हाइब्रिड, पूर्ण विद्युतीय र हाइड्रोजन सवारी अघि बढाउने बहुपथीय नीति लिएको छ । यी कम्पनीले हाइब्रिड विस्तार गरे पनि पूर्ण विद्युतीय सवारी र नयाँ ब्याट्रीको विकास रोकेका छैनन् ।

यसले हाइब्रिडको वृद्धि विद्युतीय सवारीबाट पछि हट्ने कदम नभई बजारको वास्तविकताअनुसार चालिएको रणनीति भएको देखाउँछ ।

सबै देश एउटै गतिमा अघि बढेका छैनन्

अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा संस्थाका अनुसार सन् २०२५ मा विश्वमा बिक्री भएका प्रत्येक चार नयाँ कारमध्ये करिब एउटा पूर्ण विद्युतीय वा प्लगइन हाइब्रिड थियो । तर विद्युतीय सवारीको विस्तार सबै देशमा समान छैन ।

चीन र युरोपका केही बजारमा चार्जिङ सञ्जाल र सरकारी सुविधा बलियो छन् । विकासोन्मुख देशका धेरै क्षेत्रमा भने भरपर्दो बिजुली, पर्याप्त चार्जिङ केन्द्र र सस्तो विद्युतीय सवारी अझै सहज रूपमा उपलब्ध छैनन् ।

यस्ता बजारमा हाइब्रिडले इन्धन खपत घटाउँदै चार्जिङको चिन्ता पनि कम गर्छ । त्यसैले उत्पादकले हरेक देशमा एउटै प्रकारको सवारी बेच्नुभन्दा स्थानीय पूर्वाधार र ग्राहकको आवश्यकताअनुसार फरक प्रविधि अघि सारेका छन् ।

हाइब्रिडका पनि सीमितता छन्

हाइब्रिडलाई पूर्ण रूपमा प्रदूषणरहित सवारी भने मान्न सकिँदैन । यसमा पेट्रोल इन्जिन रहने भएकाले कार्बन उत्सर्जन जारी रहन्छ । पेट्रोल इन्जिन र विद्युतीय प्रणाली दुवै रहने हुँदा यसको बनोट जटिल र तौल पनि बढी हुन सक्छ ।

प्लगइन हाइब्रिडलाई नियमित चार्ज नगरी पेट्रोलमै चलाउँदा अपेक्षित इन्धन बचत र उत्सर्जन कटौती प्राप्त हुँदैन । त्यसैले हाइब्रिड दीर्घकालीन अन्तिम समाधानभन्दा विद्युतीय भविष्यसम्म पुग्ने संक्रमणकालीन माध्यमका रूपमा बढी सान्दर्भिक देखिन्छ ।

नेपालमा फरक हिसाब

नेपालको अवस्था विश्वका पेट्रोलियम उत्पादक मुलुकभन्दा फरक छ । देशमा जलविद्युतको उत्पादन बढिरहेको छ भने पेट्रोलियम पदार्थ पूर्ण रूपमा आयात गर्नुपर्छ । यसकारण घर वा कार्यालयमा नियमित चार्ज गर्न सक्ने ग्राहकका लागि पूर्ण विद्युतीय सवारी आर्थिक रूपमा बढी लाभदायक हुन सक्छ ।

यद्यपि, नियमित लामो यात्रा गर्ने, दुर्गम क्षेत्रमा पुग्ने वा चार्जिङ सुविधा अनिश्चित भएका ग्राहकका लागि हाइब्रिड व्यावहारिक विकल्प बन्न सक्छ । नेपाली बजारमा यसको सम्भावना भने मूल्य, कर, इन्धन बचत र समान आकारको विद्युतीय सवारीसँग हुने मूल्य अन्तरमा निर्भर रहनेछ ।

विश्वमा हाइब्रिडको माग बढ्यो भन्दैमा नेपालमा पनि यही प्रविधि सबैका लागि उपयुक्त हुन्छ भन्ने छैन । नेपालमा उपलब्ध स्वदेशी बिजुली, विद्युतीय सवारीको न्यून सञ्चालन खर्च र पेट्रोलियम आयात घटाउने लाभका कारण पूर्ण विद्युतीय सवारीको महत्त्व अझ बलियो छ ।

अटोमोबाइल उद्योगको अन्तिम यात्रा विद्युतीय दिशातर्फ नै देखिन्छ । तर त्यहाँ पुग्ने समय, गति र बाटो प्रत्येक बजारमा फरक हुनेछन् । अहिले हाइब्रिडमा बढेको लगानी विद्युतीय भविष्य असफल भएको संकेत होइन, त्यो भविष्यसम्म पुग्न उत्पादकले रोजेको सुरक्षित र व्यावहारिक पुल हो ।